مدتها تصور میکردم ویرایش جدی فایلهای Office در اندروید یعنی نصب اپهای Microsoft، ورود به حساب کاربری و در نهایت برخورد با قابلیتی که به Microsoft ۳۶۵ گره خورده است. اما Collabora Office پیشنهاد متفاوتی میدهد. این برنامه فایلهای Word، workbookهای Excel و ارائههای PowerPoint را بهصورت محلی باز میکند و ابزار کافی در اختیار میگذارد تا بتوان بدون انتقال فایل به فضای ابری دیگران، تغییرات قابلتوجهی روی آن انجام داد.
من این مجموعه را روی Samsung Galaxy S10+ با سه فایل معمول Office آزمایش کردم و برای نوع ویرایشی که واقعاً روی اندروید انجام میدهم، نتیجه بهقدری خوب بود که Microsoft ۳۶۵ ناگهان به یک گزینه اختیاری تبدیل شد.
Collabora Office قبل از هر چیز اجازه ویرایش میدهد، نه ثبتنام
اول فایل را باز میکنید، نه یک رابطه طولانی با سرویس
Collabora Office یک مجموعه اداری موبایلی متنباز است که بر همان موتور اسنادی بنا شده که LibreOffice از آن استفاده میکند؛ همان مجموعه اداری رایگانی که روی پلتفرمهای مختلف در دسترس است. این اپ ویرایش سند، صفحهگسترده و ارائه را در یک برنامه واحد جمع کرده و رابط آن برای گوشی و تبلت تطبیق داده شده است. خود Collabora میگوید توسعه نسخه اندرویدش از سال ۲۰۱۲ در جریان بوده، بنابراین با یک انشعاب عجولانه و موقت طرف نیستیم.
نسخه موبایل از طریق وبسایت Collabora، Google Play، App Store و مخزن F-Droid این شرکت در دسترس است. من برنامه را نصب کردم، یک فایل محلی را باز کردم و بدون ساخت حساب کاربری یا دیدن صفحه اشتراک، مستقیم وارد سند شدم. Google Play فعلاً اعلام میکند که این اپ نه دادهای جمعآوری میکند و نه آن را با طرفهای ثالث به اشتراک میگذارد، هرچند این اظهارنامه حریم خصوصی از سوی خود توسعهدهنده ثبت شده است.
اگر فایل روی گوشی باشد، Collabora میتواند آن را بهصورت آفلاین ویرایش کند و برای تغییر یک پاراگراف یا فرمول، نیازی به بارگذاری اجباری وجود ندارد. این رویکرد در زمانی که Microsoft کاربران Windows و Office را مدام به سمت فضای ابری و دور شدن از فایلهای محلی هدایت میکند، روزبهروز کمیابتر شده است. البته اگر فایل در OneDrive، Google Drive یا سرویس دیگری ذخیره شده باشد، همچنان تابع قوانین همان سرویس خواهد بود و اشتراکگذاری هم فایل را از طریق برنامهای که خودتان انتخاب میکنید میفرستد. محلیمحور بودن بهتنهایی گوشی ناامن را امن نمیکند، اما دستکم به شما اجازه میدهد سند را واقعاً محلی نگه دارید.
فایلها در آغاز در حالت مشاهده باز میشوند و برچسب نسبتاً نگرانکننده «Read-only» بالای صفحه دیده میشود. با لمس آیکون مداد، رابط ویرایش ظاهر میشود. در آزمایش من، فایلهایی که از طریق فایلمنیجر اندروید تحویل برنامه داده میشدند، گاهی نیاز داشتند ابتدا یک نسخه قابلویرایش از آنها ساخته شود؛ در حالیکه باز کردن همان فایلها از داخل خود Collabora این اصطکاک را نداشت. این رفتار کمی وسواسی و آزاردهنده است، اما با ناتوانی در ویرایش فایل محلی فرق دارد.
نقاب «فقط نمایش فایل» خیلی زود کنار میرود
پشت آن مداد کوچک، یک مجموعه دسکتاپ پنهان شده است
جمع کردن فهرست قابلیتها کار سختی نیست. برای من مهمتر این است که وقتی یک اپ اداری موبایلی سندی را باز میکند که روی دسکتاپ ساخته شده، چند بار ویرایش شده و آنقدر قالببندی دارد که ضعفهای سازگاری را لو بدهد، چه اتفاقی میافتد.
برای همین، نویسنده یک فایل DOCX چهارصفحهای روی دسکتاپ آماده کرده بود که در آن headingها، متن رنگی، highlight، فهرستهای تودرتو، جدولها، header و footer، شماره صفحه، comment، tracked change و دو تصویر با نسبتهای متفاوت وجود داشت. Collabora این فایل را روی Galaxy S10+ بدون بههمزدن چیدمان باز کرد. سایهگذاری جدول، سلسلهمراتب فهرستها، مقیاس تصاویر و commentها حفظ شد و امکان ویرایش متن، تغییر اندازه تصویر، ویرایش سلولهای جدول و جابهجایی بین صفحهها وجود داشت؛ بدون اینکه سند از هم بپاشد.
نوار ابزار پایین صفحه، قالببندیهای روزمره را پوشش میداد و منوی مداد هم پنلهای Character و Paragraph را برای styleها، فاصلهها، indentation، alignment و highlight باز میکرد. تنظیمات صفحه، header و footer، commentها و کنترلهای tracked change در بخشهای دیگر رابط قرار داشتند. چند برچسب مثل WordCountDialog و AcceptAllTrackedChanges هنوز حالوهوای نسخه نهایینشده داشتند، اما ابزارهای پشت آنها حاضر و کاربردی بودند.
در Calc شکاف بین «آنچه برنامه میتواند انجام دهد» و «راحتی انجام آن» واضحتر بود. فایل XLSX آزمایشی چهار sheet، فرمول، headerهای freezeشده، filter، قالببندی پولی و تاریخی، conditional formatting، سلولهای mergeشده و دو نمودار داشت. Collabora داشبورد، نمودارها، data barها، سلولهای رنگی و تبهای worksheet را درست نمایش داد. ویرایش مقدار یا فرمول از طریق input bar ساده بود و جابهجایی بین sheetها هم قابلمدیریت باقی ماند.
با این حال هنوز با یک صفحهگسترده روی نمایشگر ۶.۴ اینچی سروکار داریم. سلولهای باریک به لمس دقیق نیاز داشتند، handleهای انتخاب گاهی روی مقداری که میخواستم ببینم میافتادند و صفحهکلید تقریباً نیمی از فضای کار را اشغال میکرد. workbook چهلردیفی همچنان قابلاستفاده بود، اما sheetهای بسیار بزرگتر قطعاً فضای مانور را کمتر میکردند.
Impress هم غافلگیرکننده ظاهر شد. فایل PPTX متن، تصویرها، shapeها، layout اسلایدها، speaker noteها و حتی پوستر ویدیوی تعبیهشده را حفظ کرد. امکان تغییر اندازه اشیا، عوض کردن layout، ورود به master view، duplicate کردن اسلاید و اجرای full-screen presentation وجود داشت. نمایش اسلایدها در حالت slideshow منسجم بود، هرچند برای animationها، fontهای نامعمول و mediaهای embedded، هنوز هم بررسی نهایی روی دستگاهی که قرار است ارائه را پخش کند ضروری است.
پس از ذخیره هر سه فایل، آنها دوباره روی دسکتاپ باز شدند تا مشخص شود آیا Collabora در رفتوبرگشت آسیبی به آنها زده است یا نه. ویرایشهای متنی، commentها، tracked changeها، تصویرها، فرمولها، conditional formatting، نمودارها، جایگاه اشیا و layout اسلایدها همگی سالم مانده بودند و صفحهگسترده نیز طبق انتظار دوباره محاسبه شد. تنها لغزش قابلمشاهده، کمی جابهجایی indentation در یک فهرست تودرتو بود که باعث شد یک خط زودتر wrap شود. رفع آن چند ثانیه بیشتر طول نکشید، اما یادآوری خوبی بود که حفظ محتوا همیشه به معنی بازتولید کامل همه تصمیمهای قالببندی نیست. همین بررسی نهایی مهمتر از ظاهر دقیق سند روی خود گوشی بود.
در مجموع، Collabora زمانی بهترین عملکرد را داشت که با یک فایل آماده سراغش میرفتم و فقط لازم بود آن را اصلاح، بازبینی یا نهایی کنم. ساختن یک گزارش بلند یا یک deck کامل از صفر روی گوشی هنوز شبیه انجام کار ظریف از سوراخ صندوق پستی است؛ اما این بیشتر محدودیت ارگونومی است تا کمبود ابزار.
Microsoft همچنان اکوسیستم روانتری دارد
ظاهراً بهای آن پرداخت حساب کاربری است
اپهای Office اندرویدِ Microsoft کاملاً پشت دیوار اشتراک قفل نشدهاند. ویرایش پایه روی دستگاههایی با نمایشگر تا ۱۰.۱ اینچ رایگان است، اما یک پلن واجد شرایط Microsoft ۳۶۵ قابلیتهایی مثل بازبینی tracked change، کنترل orientation صفحه، افزودن و ویرایش اجزای نمودار، ابزارهای SmartArt در Excel و PowerPoint، Presenter View و پشتیبانی از برخی فایلهای دارای مدیریت حقوق را فعال میکند. Microsoft همچنین یکپارچگی محکمتری با OneDrive، version history، حساب مایکروسافت و همکاری همزمان مبتنی بر ابر ارائه میدهد.
برتری اصلی Microsoft هم دقیقاً همین اکوسیستم گستردهتر است. اپهای اندرویدی آن صیقلخوردهتر به نظر میرسند و برای اسنادی که به قابلیتهای پیشرفته و خاص Office وابستهاند، همچنان انتخاب اول مطمئنتری هستند. Collabora فایلهای آزمایشی رایج را خوب مدیریت کرد، اما اگر قرار باشد به macroها، SmartArt، فونتهای خاص، نمودارهای پیچیده، animationهای مفصل، mediaهای embedded یا اسناد دارای rights management تکیه کنم، ترجیح میدهم خروجی نهایی را قبل از اتکا در خود Microsoft Office هم بررسی کنم.
Collabora بیشتر از چیزی که انتظار داشتم کافی است
بخش بزرگی از کار اداری من روی اندروید بسیار سادهتر از این سناریوهاست. متن را اصلاح میکنم، commentها را میبینم، بودجهای را بهروزرسانی میکنم، فرمولی را دستکاری میکنم، اسلایدی را تعمیر میکنم و فایل را میفرستم. Collabora این حجم کار را در قالب یک اپ رایگان و واحد، بدون اجبار به ساخت حساب و بدون هلدادن کاربر به سمت سرویس ابری انجام داد. Microsoft ۳۶۵ هنوز اکوسیستم قویتری است، اما Collabora Office به من نشان داد برای کاری که واقعاً روی اندروید انجام میدهم، خیلی کمتر از آن اکوسیستم کامل نیاز دارم.
منبع: این مطلب یک بومیسازی و بازنویسی تحریریهای بر اساس مقالهای از MakeUseOf نوشته Oluwademilade Afolabi است: مشاهده مقاله اصلی.