روز ۱۶ اکتبر، مستند تازه‌ای با نام «همه‌چیز را می‌توانی ببینی» در سینماها اکران می‌شود. این فیلم درباره الیزابت هولمز، کارآفرین حوزه فناوری، است که پس از جذب صدها میلیون دلار سرمایه برای شرکت زیست‌فناوری خود، ترانوس، بر پایه ادعاهای دروغین و گمراه‌کننده، به جرم کلاه‌برداری محکوم شد. ظاهر به‌غایت عجیب پیش‌پرده فیلم توجه بسیاری را برانگیخت. زنی که رسوایی‌اش به‌عنوان یک کلاه‌بردار همه‌جا پیچیده، چگونه همچنان بر بی‌گناهی خود پافشاری می‌کند؟ او گمان می‌کند با اجازه دادن به گروه مستندساز برای ضبط تک‌تک لحظات بیداری‌اش چه چیزی به دست خواهد آورد؟
مستندهایی از این دست نشان می‌دهند که زندگی واقعی چه‌بسا بسیار عجیب‌تر از داستان باشد. در نتفلیکس نیز مستندهای فراوانی با همین حال‌وهوا در دسترس‌اند که می‌توانید در خانه تماشا کنید.
با گربه‌ها درنیفتید: شکار یک قاتل اینترنتی
اینترنت جای عجیبی است
بی‌مقدمه سراغ یکی از عجیب‌ترین موارد می‌رویم. در سال ۲۰۱۰، لوکا مانیوتا، بازیگر کانادایی، ویدیویی از خود در اینترنت منتشر کرد که در آن دو بچه‌گربه را خفه می‌کرد؛ هرچند هویتش در فیلم آشکار نبود. جمعی روبه‌گسترش از کارآگاهان اینترنتی که از این رفتار به وحشت افتاده بودند، تصمیم گرفتند هویت او را کشف کنند. ماجرا در سال ۲۰۱۲ وخیم‌تر شد؛ زمانی که مانیوتا دانشجوی مهندسی‌ای به نام جون لین را کشت و مطالبی درباره آن در اینترنت منتشر کرد. پس از آن، تعقیبی بین‌المللی آغاز شد و سرانجام مانیوتا را در آلمان بازداشت کردند.
مستند «با گربه‌ها درنیفتید» به نتیجه روشنی نمی‌رسد که آیا کارآگاهان آماتور اینترنتی قهرمان‌اند یا مشوقانی وسواسی که توجهشان مانیوتا را به تشدید جنایت‌هایش ترغیب کرد. شاید رسیدن به پاسخی قطعی ناممکن باشد. در عصر اینترنت، هنوز در تلاشیم مرز میان سازمان‌دهی سودمند و دل‌مشغولی یک‌سویه به زندگی دیگران را پیدا کنیم. این مجموعه سه‌قسمتی، تلاشی گیرا و گاه آزاردهنده برای پاسخ دادن به چنین پرسش‌هایی است.
نابغه شرور
تبهکاری از دنیای بتمن یا زنی به‌شدت بیمار؟
«نابغه شرور» درباره جنایتی عجیب است که در سال ۲۰۰۳ در پنسیلوانیا رخ داد. پیک پیتزایی به نام برایان ولز با تفنگ ساچمه‌ای وارد بانکی شد و ۲۵۰ هزار دلار خواست. بمبی به گردنش بسته شده بود و ادعا می‌کرد برای به دست آوردن رمز باز کردن قفل آن باید نوعی «جست‌وجوی گنج» را به پایان برساند. پیش از آنکه مأموران بتوانند جلوی انفجار را بگیرند، بمب منفجر شد و او را کشت.
این مستند چهارقسمتی توطئه پشت این جنایت را بررسی می‌کند و ما را با «مغزهای متفکر» آن، مارجوری دیل‌آرمسترانگ و بیل روتستاین، آشنا می‌سازد. مانند بسیاری از مستندهای جنایی واقعی، اینجا نیز میان ارزش شناخت این افراد خطرناک و پیامدهای زیان‌بار توجه و شهرت دادن به کسانی که در اصل از بیماری روانی رنج می‌برند، کشمکشی وجود دارد. فارغ از داوری اخلاقی درباره آن، تماشای این مجموعه بسیار جذاب است؛ تا حد زیادی به سبب شخصیت‌های عجیب‌وغریبی که در ماجرا نقش دارند.
وگان بد: شهرت، کلاه‌برداری و فراری‌ها
سبزی‌هایتان را بخورید؛ جنایتی در پیش داریم
جنایت‌های واقعی چاهی بی‌انتها از ماجراهای عجیب‌اند. این مجموعه چهارقسمتی ما را با سارما ملنگایلیس آشنا می‌کند؛ مالک رستورانی پرطرفدار در منهتن که غذاهای وگان خام سرو می‌کرد و پاتوق چهره‌های مشهور بود. او با آنتونی استرنجیس آشنا می‌شود؛ مردی که متقاعدش می‌کند میلیون‌ها دلار از درآمد رستوران را به حساب‌های شخصی او سرازیر کند. سرانجام آن دو فراری می‌شوند و پس از سفارش پیتزای دومینوز در تنسی دستگیرشان می‌کنند؛ کاری که از یک وگان انتظار نمی‌رود.
بی‌تردید عجیب‌ترین وعده استرنجیس به ملنگایلیس این بود که می‌تواند سگ محبوبش، لئون، را جاودانه کند. چنین چیزی را اگر در فیلمی می‌دیدید، باور نمی‌کردید؛ اما در زندگی واقعی رخ داده است.
پیکار: زندگی و هنر ازدست‌رفته شوکالسکی
فاصله‌ای از جنایت‌های واقعی
همه روایت‌های عجیب‌تر از خیال با جنایت سروکار ندارند. «پیکار: زندگی و هنر ازدست‌رفته شوکالسکی» درباره استانیسواف شوکالسکی، پیکرتراش و نقاشی است که در دهه ۱۹۲۰ او را «بزرگ‌ترین هنرمند زنده» لهستان می‌خواندند. بخش بزرگی از آثارش در بمباران‌های نازی‌ها طی جنگ جهانی دوم نابود شد و او بیشتر سال‌های باقی‌مانده عمرش را در گمنامی در کالیفرنیا گذراند.
این مستند آثار او را بار دیگر به مخاطبانی تازه معرفی می‌کند و زندگی و جهان‌بینی شگفت‌انگیز شوکالسکی را می‌کاود. شوکالسکی هم سبک هنری ویژه خود را پدید آورد و هم فلسفه‌ای ابداع کرد که زندگی را نبردی ابدی میان انسان‌ها و زادگان نیمه‌انسانِ آدمیان و یتی‌ها می‌دانست. فیلم همچنین دیدگاه‌های یهودستیزانه او پیش از جنگ جهانی دوم را بررسی می‌کند؛ باورهایی که باقی عمرش را به ابراز پشیمانی از آن‌ها گذراند. این اثر فیلمی درخشان درباره هنرمندی «نابغه و دیوانه» است که بسیاری حتی نامش را هم نشنیده‌اند.
ربوده‌شده در برابر دیدگان همه
چرا باید چنین تصمیمی بگیرید؟
«ربوده‌شده در برابر دیدگان همه» مستند جنایی واقعی دیگری است؛ این‌بار درباره زنی به نام یان بروبرگ که در دهه ۱۹۷۰، در دو نوبت جداگانه به دست یک مرد ربوده شد: رابرت برکتولد، دوست خانوادگی‌شان.
این مستند با جزئیات نشان می‌دهد که برکتولد چگونه نه‌تنها یان، بلکه پدر و مادرش را نیز به‌تدریج فریب داد و مطیع خود کرد. برکتولد به یان گفته بود که آن‌ها باید در چارچوب مأموریتی برای نجات گونه‌ای فرازمینی، با یکدیگر فرار کنند. هم‌زمان، او با پدر و مادر یان رابطه جنسی داشت و با سوءاستفاده روانی، آن‌ها را به همراهی و سکوت وامی‌داشت. حتی پس از آنکه برکتولد برای نخستین بار یان را ربود، پدر و مادرش تصمیم گرفتند از او شکایت نکنند و اجازه دهند دوباره وارد زندگی‌شان شود؛ پس از آن نیز او یان را بار دیگر ربود.
تماشای «ربوده‌شده در برابر دیدگان همه» به‌شدت کلافه‌کننده است و ثابت می‌کند آدم‌های واقعی می‌توانند از هر شخصیت خیالی که به ذهن نویسنده‌ای می‌رسد، عجیب‌تر باشند.
پادشاه ببرها
اوکلاهما، پایتخت جنجال جهان
«پادشاه ببرها» شاید نمونه تمام‌عیار مستندهای نتفلیکس با مضمون «واقعیت عجیب‌تر از خیال» باشد؛ روایتی هفت‌قسمتی که نه‌فقط تصویری از جو اگزاتیک، همان پادشاه ببرها، بلکه از دیگر افرادی ارائه می‌دهد که به میل خود حیوانات وحشی و خطرناک نگه می‌دارند. چرا کسی باید حیواناتی را که می‌توانند او را تکه‌تکه کنند، همچون حیوان خانگی پرزرق‌وبرق نگه دارد؟ برای یافتن پاسخ، این مستند را تماشا کنید.
طبیعتاً این مجموعه به قلمرو جنایت واقعی هم پا می‌گذارد؛ جو آدمکشی اجیر می‌کند تا رقیبش، کرول بسکین، کنشگر حیات‌وحش، را به قتل برساند. خود جو نیز شخصیتی به‌شدت نامتعارف دارد و آشکارا عاشق دوربین است؛ ویژگی‌ای که او را به سوژه‌ای فراموش‌نشدنی بدل می‌کند.
همه‌چیز همان بیرون است
در همه مستندها، به‌ویژه آثار نتفلیکس، نوعی نگاه خیره و فضولانه به چشم می‌خورد. تقریباً نمی‌توانیم باور کنیم آدم‌هایی که تماشایشان می‌کنیم واقعاً دست به چنین کارهایی بزنند و مستندسازان نیز با کمال میل به این ناباوری میدان می‌دهند.
بهترین مستندها این میل تماشاگرانه را با آگاهی‌بخشی و تحلیل مهار می‌کنند؛ بااین‌حال نباید بابت آن چندان احساس گناه کنیم. داستان‌های بسیار عجیبی در جهان وجود دارد و گاهی فقط خیره‌شدن به آن‌ها هم لذت‌بخش است.
منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Dan Selcke است. مشاهده مقاله اصلی