باتری جداشدنی زمانی یکی از ویژگیهای معمول گوشیهای هوشمند بود و تکتک این گوشیها چنین باتریای داشتند؛ تا اینکه در فاصله سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ ناگهان تصمیم گرفته شد که دیگر هیچکس باتری جداشدنی نمیخواهد.
البته من و شما مشخصاً تصمیم نگرفتیم که دیگر چنین باتریهایی را نمیخواهیم. اما خواستهها و انتظاراتمان از گوشیهایی مقاوم در برابر آب و گردوغبار که باتریهای بسیار بزرگی هم داشته باشند، باتریهای جدانشدنی را به محور اصلی طراحی تبدیل کرد.
اما روزگار در حال تغییر است. شماری از گوشیهای هوشمند خاص همین حالا هم باتری جداشدنی دارند و حکم اتحادیه اروپا درباره باتریهای جداشدنی که در سال ۲۰۲۷ اجرایی میشود، باید دیگر بخشهای صنعت را نیز وادار به همراهی کند.
گوشیهای هوشمند با باتری جداشدنی سرانجام بازمیگردند
ظاهراً مصرفکنندگان همین را میخواهند
حذف باتری جداشدنی از گوشیهای هوشمند احتمالاً در مقطعی از دهه گذشته، چه بهشکلی مثبت و چه منفی، مستقیماً بر شما اثر گذاشته است. گوشیتان اکنون بسیار آببندتر از نمونههای سال ۲۰۱۶ است، اما اگر باتری آن از کار بیفتد، احتمالاً خود گوشی هم دیگر به کارتان نمیآید.
بااینحال، حالا که به دستگاههای کاملاً درزبندیشده عادت کردهایم، احتمالاً در سال ۲۰۲۶ باتری جداشدنی در صدر فهرست هدیههای تولدتان نیست.
اما بازگشت باتریهای جداشدنی به گوشیهای هوشمند به چند دلیل اتفاق خوبی است.
نخستین و مهمترین دلیل این است که باتریهای لیتیومی بهمرور فرسوده میشوند. وقتی از کار بیفتند، دیگر تمام است. حتی ممکن است باد کنند، منفجر شوند و انواع دردسرها را به بار آورند. باتری جداشدنی را میتوان بهآسانی با نمونهای نو جایگزین کرد و همچنان از همان دستگاه بهره برد.
دلیل دوم که با مورد نخست پیوند دارد، این است که باتریهای جداشدنی از حجم زباله الکترونیکی تولیدشده بهدست گوشیهای هوشمند و دیگر دستگاههایی که بهتدریج به این شیوه روی میآورند میکاهند. با توجه به میلیونها تن زباله الکترونیکی که هر سال تولید میشود، چنین کاهشی بیتردید سودمند است.
در نهایت، باتریهای جداشدنی اگر بهدرستی به کار گرفته شوند، باید هزینه تعویض باتری را بهشدت کاهش دهند. با اینکه بیشتر گوشیهای هوشمند بدنهای کاملاً درزبندیشده دارند و سازندگان اغلب با پیچهای اختصاصی، چسبهای صنعتی فوققوی و روشهای دیگر مانع دسترسی شما به درون دستگاه میشوند، هنوز هم میتوان باتری گوشی را تعویض کرد.
بااینحال، همین تمهیدات باعث میشوند هزینه قطعه و دستمزد تعویض باتری یک گوشی هوشمند، بسته به دستگاه، بهسادگی به چند صد دلار برسد. البته انصافاً هزینه تعویض باتری خارج از ضمانت Apple برای نسلهای تازه iPhone از $۹۹ آغاز میشود؛ اما با توجه به دشواری زبانزد تعویض باتری در گوشیهای تاشو، کسی نمیداند این هزینه برای iPhone Duo چقدر خواهد شد.
اگر گوشیهای تاشو را کنار بگذاریم، باتری جداشدنی باید همهچیز را به خرید یک باتری نو، برداشتن قاب پشتی گوشی و جایگزینکردن باتری محدود کند. این امکان مزیت روشن دیگری هم دارد که خودم در گذشته از آن بهره میبردم: میتوانید یک باتری شارژشده جداگانه همراه داشته باشید و هر زمان لازم شد آن را جایگزین کنید.
میپذیرم که ظرفیت باتری گوشیهای هوشمند از همیشه بیشتر شده است؛ اما چه کسی با آن لحظهای روبهرو نشده که هیچ پریز برقی در دسترس نیست، شارژر همراهش هم خالی شده است ــ که خود تناقض جالبی است ــ و باید تماسی ضروری بگیرد؟
کدام سازندگان گوشی هوشمند باتری جداشدنی را بازمیگردانند؟
نه آن نامهایی که منتظرشان هستید
البته باتریهای جداشدنی گوشیهای هوشمند هیچگاه بهطور کامل ناپدید نشدند.
Fairphone، از پیشگامان مبارزه با زباله الکترونیکی، در چندین نسل از گوشیهای هوشمندش به استفاده از باتری جداشدنی پایبند مانده است. تازهترین مدل این شرکت، Fairphone ۶، باتری ۴,050mAh کاملاً جداشدنی و قابلتعویضی دارد که میتوان آن را در کمتر از یک دقیقه عوض کرد؛ دیگر اجزای گوشی نیز عملاً بهطور کامل قابلتعویض و تعمیرند. Fairbuds این شرکت هم از اصلی مشابه پیروی میکند.
تنها ایراد Fairphone گواهی مقاومت در برابر آب IP55 آن است که با گواهی IP68 موجود در بیشتر دستگاههای امروزی فاصله زیادی دارد.
اما این موضوع در واقع کمتر از آنچه تصور میکنید دردسرساز است.
Samsung نیز گوشی هوشمند کمترشناختهشدهای با باتری جداشدنی میسازد: Galaxy XCover7 Pro. این گوشی برای کار در شرایط سخت طراحی شده و به باتری تعویضپذیر ۴,350mAh، مقاومت IP68 در برابر آب و دوام در سطح استانداردهای نظامی مجهز است. گواهی IP68 نشان میدهد که ساخت گوشی هوشمندی با باتری تعویضپذیر و مقاومت بسیار بالا در برابر آب و گردوغبار کاملاً شدنی است؛ مسئله فقط این است که بیشتر شرکتها، چه با گواهی مقاومت در برابر آب و چه بدون آن، اساساً نمیخواهند زیر بار باتریهای جداشدنی بروند.
البته بهجز همین یک دستگاه Samsung، نام هیچ برند بزرگ دیگری از گوشیهای هوشمند را در این فهرست نمیبینید. Apple، Google، Motorola، Honor، Xiaomi، Nothing… هیچیک دستگاهی با باتری جداشدنی نمیسازند. گزینههایتان به نامهایی مانند BLU G33 یا Kyocera DuraForce PRO ۳ محدود میشود… بله، من هم اسمشان را نشنیده بودم.
پس این دگرگونی ناگهانی در دنیای گوشیهای هوشمند مجهز به باتری جداشدنی از کجا سرچشمه میگیرد؟ یک چیز مسلم است: شرکتهای سازنده گوشی هوشمند عامل آن نیستند.
فشار گسترده اتحادیه اروپا برای باتریهای جداشدنی
و عقبنشینی بیسروصدا از تصمیم خودش
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳ مقررات ۲۰۲۳/۱۵۴۲ را تصویب کرد تا سازندگان دستگاههای دارای باتری قابلحمل را وادارد تا فوریه ۲۰۲۷ بهطور کامل به باتریهای جداشدنی روی بیاورند. افزون بر این، کاربر نهایی باید بتواند باتری را بدون ابزارهای اختصاصی، تفنگ حرارتی و ابزارهای کمکی مشابه جدا و تعویض کند.
این تصمیم نهتنها گوشیهای هوشمند، بلکه هدفونهای توگوشی، لپتاپها، رایانههای کیفی، کنسولهای بازی دستی، پاوربانکها، لوازم خانگی و بسیاری دستگاههای دیگر را نیز در بر میگیرد. دامنه آن بسیار گسترده است و میتواند پسماند الکترونیکی را بهشدت کاهش دهد؛ البته اگر سه مشکل اساسی در میان نبود.
معافیت بهدلیل احتمال آسیبدیدن باتری
اتحادیه اروپا با وجود پافشاری بر این دستورالعمل، از همین حالا با معافکردن شماری از دستگاهها موضع خود را تضعیف کرده است. کمیسیون اروپا در ژوئیه ۲۰۲۶ شش مورد معافیت تازه افزود که عملاً بسیاری از ساعتهای هوشمند، ردیابهای تناسباندام، هدفونهای توگوشی و دستگاههای دیگر را مستثنا میکند؛ دستگاههایی که «باتری در محفظه آنها چنان محکم محصور شده است که بیرونآوردنش میتواند خطر قابلتوجهی برای آسیبدیدن یا سوراخشدن باتری پدید آورد.»
با چنین استدلالی، مسئله به ایمنی مربوط میشود. اما دستورالعمل باتری اتحادیه اروپا مشکل دیگری هم دارد: سازندگان بزرگ گوشی هوشمند نیز حاضر نیستند با آن همراهی کنند.
بنا بر گزارش The Register، گروه کارزار «حق تعمیر اروپا» (Right to Repair Europe) دریافته است که از میان ۲,۳۳۴ گوشی هوشمند عرضهشده از سال ۲۰۲۵ تاکنون، تنها ۱۸ درصد وبسایتی را معرفی میکنند که در آن بتوان محل خرید قطعات یدکی یا دستورالعمل تعمیر را پیدا کرد.
معافیتهای بیشتر؟
افزون بر این، اتحادیه اروپا در متن مصوبه استثنای دیگری گنجانده که مستقیماً به گوشیهای هوشمند مربوط است. باتریهایی که پس از ۸۰۰ چرخه شارژ دستکم ۸۰ درصد ظرفیت خود را نگه میدارند، به حداقل معیار دوام میرسند؛ معیاری که مبنای دیگر سنجشهاست. بااینحال، اتحادیه اروپا در این مقررات، بهدرستی، برای دستیابی به رتبههای بالاتر نیز مشوقهایی در نظر گرفته است.
اگر باتری پس از ۵۰۰ چرخه ۸۳ درصد یا پس از ۱,۰۰۰ چرخه ۸۰ درصد از ظرفیتش را حفظ کند و دستگاه نیز گواهی مقاومت IP67 در برابر آب و گردوغبار داشته باشد، تعمیر باتری میتواند دوباره به تعمیرگاههای حرفهای واگذار شود. تازه سازندگان میتوانند دایره افرادی را که اجازه تعمیر باتری دارند نیز محدود کنند. آشنا به نظر میرسد، نه؟ در اصل همان سامانهای است که همین حالا هم داریم، با چند زرقوبرق اضافه تا اتحادیه اروپا احساس کند کاری از پیش برده است.
سازندگان میدانند ناچار به تبعیت نیستند
گذشته از این، کافی است فهرست گوشیهای هوشمند تازه سازندگان بزرگ را نگاه کنید. کمتر از شش ماه تا زمان اجرای مصوبه باتریهای جداشدنی اتحادیه اروپا باقی مانده، اما هیچیک از سازندگان بزرگ حتی یک گوشی هوشمند با باتری جداشدنی عرضه نکردهاند. iPhone Duo؟ نه. Samsung Z Fold ۸؟ باز هم نه. هیچیک از مدلهای سری Google Pixel ۱۱؟ این یکی هم تیر بزرگی بود که به خطا رفت.
در نتیجه، قانونی که قرار بود عمر گوشیهایی را افزایش دهد که مدت بیشتری نگه میدارید، در عمل بیشتر بر گوشیهایی حاکم میشود که به هر حال قصد تعویضشان را داشتید. گوشیهای هوشمند امروزی که هدف اصلی این قانون بودند، عملاً از آن معافاند و مصرفکنندگان نیز دست روی دست گذاشتهاند. البته هیچیک از اینها به این معنا نیست که باتریهای جداشدنی به بنبست رسیدهاند؛ اما کاملاً روشن است که سازندگان بزرگ علاقهای به آنها ندارند و بدتر اینکه حتی نمیتوان آنها را پای میز مذاکره آورد.
باتریهای جداشدنی ایده خوبیاند، اما دیگر به آنها نیاز نداریم
فقط راههای گریز قانونی مانع باتریهای تعویضپذیر نیستند
فیل بزرگی که همه نادیدهاش میگیرند، خود فناوری باتریهای امروزی است. اکنون بیشتر گوشیهای هوشمند با باتریهایی عرضه میشوند که برای تحمل دستکم ۱,۰۰۰ چرخه شارژ و تخلیه ساخته شدهاند؛ مانند iPhone ۱۸ Pro. این رقم در برخی مدلهای Xiaomi، Honor، Poco و Oppo از ۱,۵۰۰ چرخه هم فراتر میرود و بیشینه ظرفیت آنها به ۵,000mAh و حتی بیشتر میرسد.
برای مقایسه، Nokia ۳۳۱۰ افسانهای معمولاً حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ چرخه دوام میآورد و بیشینه ظرفیت باتریاش نزدیک به ۱,000mAh بود؛ سه برابر چرخه بیشتر و پنج برابر ظرفیت بالاتر.
همین موضوع یکی از مهمترین دلایل مخالفت با بازگشت باتریهای جداشدنی به گوشیهای هوشمند امروزی است. میتوان دستکم چهار یا پنج سال یک گوشی هوشمند را نگه داشت، پیش از آنکه افت عملکردش واقعاً آشکار شود. همسر من تا اوایل سال ۲۰۲۶ همچنان از Pixel ۲ استفاده میکرد و شگفتآور اینکه باتری ۲,700mAh آن هنوز کموبیش میتوانست شارژ یک روز کامل را نگه دارد.
اما آیا واقعاً میخواستم برای آن گوشی هوشمندِ نزدیک به نهساله، با تراشه Qualcomm Snapdragon ۸۳۵ و دوربین 12MP، باتری تازهای بگذارم؟
نه، راستش را بخواهید.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Gavin Phillips است. مشاهده مقاله اصلی