سیستم‌عاملی که مایکروسافت واقعاً می‌خواست، ویندوز نبود

امروز ویندوز چنان با نام مایکروسافت گره خورده است که راهبرد این شرکت در زمینهٔ سیستم‌عامل در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، از نگاه امروز، تقریباً عجیب به نظر می‌رسد. مایکروسافت تلاش مهندسی چشمگیری را صرف OS/۲ می‌کرد؛ سکوی تازه‌ای که همراه با IBM می‌ساخت تا جانشین برنامه‌ریزی‌شدهٔ DOS باشد.

ویندوز که مایکروسافت پیش‌تر در سال ۱۹۸۵ با نام ویندوز ۱٫۰ عرضه کرده بود، همچنان در حاشیه پیش می‌رفت؛ اما هنوز به کانون بی‌چون‌وچرای آیندهٔ مایکروسافت بدل نشده بود. برای مدتی کوتاه، چنین می‌نمود که عصر بعدی نرم‌افزارهای رایانهٔ شخصی با نام مشترک IBM و مایکروسافت از راه خواهد رسید.

مایکروسافت آینده را با نشان IBM می‌دید

ویندوز هنوز فرزند محبوب مایکروسافت نبود

تا میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰، MS-DOS موفقیتی خیره‌کننده داشت، اما کم‌کم محدودیت‌هایش آشکار می‌شد. این سیستم برای نسل بسیار ساده‌تری از رایانه‌های شخصی ساخته شده بود، در حالی که پردازنده‌های تازه‌تر اینتل توانایی‌هایی بسیار فراتر از آنچه DOS برای بهره‌گیری از آن‌ها طراحی شده بود، داشتند. مایکروسافت و IBM در سال ۱۹۸۵ همکاری مشترک خود برای ساخت سیستم‌عامل را رسمی کردند و OS/۲ از دل این همکاری پدید آمد؛ سکویی که قرار بود رایانه‌های شخصی را به عصر حالت محافظت‌شده، چندوظیفگی و الگویی بسیار مدرن‌تر برای نرم‌افزار ببرد.

OS/۲ ۱٫۰ در اواخر سال ۱۹۸۷ به‌عنوان یک سیستم‌عامل ۱۶ بیتی در حالت محافظت‌شده برای ۸۰۲۸۶ عرضه شد. این سیستم از چندوظیفگی پیش‌دستانه و چندرشته‌ای پشتیبانی می‌کرد و در عین حال، مدلی از حافظه را در اختیار نرم‌افزار می‌گذاشت که به‌مراتب توانمندتر از امکانات معمول DOS بود. امروز نادیده‌گرفتن چنین ویژگی‌هایی آسان است، اما آن زمان گامی بزرگ فراتر از محیط تک‌وظیفه‌ای DOS به‌شمار می‌آمد که بیشتر کاربران رایانهٔ شخصی می‌شناختند. نخستین نسخه حتی رابط گرافیکی Presentation Manager را نداشت. این رابط در سال ۱۹۸۸ با OS/۲ ۱٫۱ عرضه شد و پس از آن، OS/۲ ۱٫۲ در سال ۱۹۸۹ آمد که HPFS را نیز در بر داشت؛ سیستم فایلی توانمندتر از FAT.

از چشم‌انداز دوران ویندوز، آسان است که OS/۲ را صرفاً پروژه‌ای از IBM بدانیم که مایکروسافت اتفاقی در آن کمک کرده بود. اما سرمایه‌گذاری مایکروسافت بسیار فراتر از این بود. شرکت آشکارا OS/۲ را محصول توسعهٔ مشترک خود با IBM معرفی می‌کرد و برای چند سال انتظار می‌رفت این سیستم نقشی اساسی در عبور رایانه‌های شخصی از DOS ایفا کند.

مشکل اینجا بود که بازار رایانهٔ شخصی هنگام ساخت OS/۲ بی‌وقفه پیش می‌رفت. نسل نخست آن بر ۲۸۶ متمرکز بود؛ هدفی معقول در آغاز پروژه، اما هرچه سامانه‌های ۳۸۶ فراگیرتر می‌شدند، این تمرکز دست‌وپاگیرتر به نظر می‌رسید. همین مسئله اجرای نرم‌افزارهای قدیمی‌تر DOS را نیز پیچیده‌تر می‌کرد، در حالی که OS/۲ نسبت به آنچه بسیاری از کاربران DOS به خریدنش عادت داشتند، حافظهٔ بیشتر و سخت‌افزار تازه‌تری می‌خواست. هیچ تصمیم یگانه‌ای این سکو را از پا درنیاورد، اما مجموعهٔ این عوامل درست در زمانی گذار را دشوارتر کرد که محصول دیگری از مایکروسافت بسیار آسان‌تر پذیرفته می‌شد.

ویندوز ۳٫۰ همهٔ نقشه‌ها را بر هم زد

پروژه‌ای حاشیه‌ای در بدترین زمان به موفقیتی بزرگ بدل شد

مایکروسافت در تمام دوران همکاری با IBM، توسعهٔ ویندوز را ادامه داد و سرانجام آن پروژهٔ موازی چنان رشد کرد که دیگر نمی‌شد نادیده‌اش گرفت.

ویندوز ۳٫۰ در مه ۱۹۹۰ با مدیریت حافظهٔ بهتر، رابطی پاکیزه‌تر و فضای بسیار بیشتر برای نرم‌افزارهای گرافیکی جدی از راه رسید. این نسخه همچنان بر بستر DOS اجرا می‌شد، اما ویندوز را از لایه‌ای گرافیکی و اختیاری که بیشتر مالکان رایانهٔ شخصی می‌توانستند نادیده بگیرند، به سکویی واقعی برای بازار انبوه تبدیل کرد.

توسعه‌دهندگان متوجه شدند. بر پایهٔ آمار انجمن ناشران نرم‌افزار که مایکروسافت در اسناد تاریخی خود نقل کرده است، فروش برنامه‌های ویندوز در آمریکا و کانادا در سال ۱۹۹۰، ۱۵۷ درصد افزایش یافت. رشدی در این اندازه ناگزیر می‌بایست اولویت‌های مایکروسافت را دگرگون کند.

جدایی از IBM یک‌باره رخ نداد. دو شرکت هنوز در سپتامبر ۱۹۹۰ آشکارا بر تداوم رابطهٔ خود تأکید می‌کردند و قراردادهای مجوزدهی مربوط به DOS، ویندوز و OS/۲ را گسترش می‌دادند. با این حال، هم‌سو کردن منافعشان هر روز دشوارتر می‌شد. IBM همچنان OS/۲ را آیندهٔ رایانهٔ شخصی می‌دانست، اما مایکروسافت حالا شواهد محکمی داشت که ویندوز می‌تواند به سکویی بزرگ و مستقل بدل شود.

زیست‌بوم رو به گسترش نرم‌افزارهای ویندوز، دلیل دیگری به مایکروسافت داد تا مسیرش را عوض کند. هر برنامهٔ تازهٔ ویندوز، دلیلی دیگر برای ماندن کاربران بود و هر کاربر افزوده، انگیزهٔ بیشتری به توسعه‌دهندگان می‌داد تا برای ویندوز نرم‌افزار بسازند.

IBM توسعهٔ مستقل OS/۲ را ادامه داد و در سال ۱۹۹۲، OS/۲ ۲٫۰ را به‌عنوان سیستمی ۳۲ بیتی برای سخت‌افزارهای ردهٔ ۳۸۶ عرضه کرد؛ سیستمی که می‌توانست برنامه‌های DOS، نرم‌افزارهای ویندوز ۳٫۰، نرم‌افزارهای قدیمی OS/۲ و برنامه‌های بومی ۳۲ بیتی OS/۲ را اجرا کند. این سیستم از نظر فنی همچنان چشمگیر بود و هوادارانی وفادار، به‌ویژه در محیط‌های تجاری، پیدا کرد. اما تا آن زمان IBM می‌کوشید زیست‌بومی را رشد دهد که ویندوز از پیش در آن توسعه‌دهندگان و کاربران را به‌سوی یکدیگر می‌کشاند.

دیگر سیستم‌عامل مایکروسافت، ویندوز شد

در همین زمان، دیو کاتلر راه گریز را می‌ساخت

هم‌زمان، سیستم‌عامل دیگری نیز در مایکروسافت شکل می‌گرفت؛ سیستمی که سرانجام اهمیتی بسیار بیش از آنچه هر دو شرکت در آغاز همکاری خود پیش‌بینی می‌کردند، پیدا می‌کرد.

مایکروسافت در سال ۱۹۸۸ دیو کاتلر را از شرکت دیجیتال اکوییپمنت به خدمت گرفت تا توسعهٔ یک سیستم‌عامل قابل‌انتقال جدید را رهبری کند. تیم او معماری مدرن ۳۲ بیتی‌ای ساخت که برای اجرا روی چندین خانوادهٔ پردازنده طراحی شده بود، نه اینکه به یک نسل مشخص از سخت‌افزار اینتل وابستگی نزدیکی داشته باشد.

این پروژه اغلب با سادگی بیش از اندازه در روایت OS/۲ ادغام می‌شود. برنامه‌های نخستین واقعاً نقشی مهم برای OS/۲ در نظر داشتند و انتظار می‌رفت سیستم جدید، رابط برنامه‌نویسی کاربردی ۳۲ بیتی OS/۲ را به‌عنوان یکی از محیط‌های اصلی اجرای برنامه‌هایش پشتیبانی کند. با این همه، در لایه‌های زیرین، تیم کاتلر معماری مستقلی می‌ساخت، نه اینکه صرفاً کدپایهٔ موجود OS/۲ِ IBM و مایکروسافت را گسترش دهد و به چیزی بزرگ‌تر بدل کند.

با جذب کاربران و توسعه‌دهندگان به ویندوز ۳٫۰، مایکروسافت جهت سیستم‌عامل تازه را به سوی رابط برنامه‌نویسی کاربردی ۳۲ بیتی ویندوز تغییر داد. این پروژه سرانجام به ویندوز ان‌تی بدل شد که در سال ۱۹۹۳ عرضه شد و از نظر بنیان فنی، تفاوتی چشمگیر با نسخه‌های مبتنی بر DOS ویندوز داشت که کاربران خانگی آن زمان به کار می‌بردند.

این روند یکی از عجیب‌ترین شجره‌نامه‌های خانوادهٔ سیستم‌عامل در تاریخ رایانه‌های شخصی را برای مایکروسافت به جا گذاشت. شرکت همچنان خط آشنای ویندوز مبتنی بر DOS را در ویندوز ۹۵، ۹۸ و ام‌ای پیش می‌برد، در حالی که ان‌تی در کنار آن رشد می‌کرد. ویندوز ۲۰۰۰ این معماری را بیش از پیش به مجموعهٔ اصلی محصولات تجاری مایکروسافت وارد کرد و ویندوز ایکس‌پی سرانجام معماری ان‌تی را به کاربران خانگی نیز رساند. از آن پس، شاخهٔ قدیمی ویندوز مبتنی بر DOS از میان رفت و تبار ان‌تی به پایهٔ نسخه‌های بعدی ویندوز تبدیل شد.

آینده هنوز نامعلوم بود

بخش عجیب ماجرا این است که پیش از آنکه ویندوز ۳٫۰ انگیزه‌های مایکروسافت را دگرگون کند، گزینهٔ دیگر تا چه اندازه محتمل به نظر می‌رسید. OS/۲ مهندسان مایکروسافت، پشتیبانی IBM و نقشی روشن به‌عنوان جانشین برنامه‌ریزی‌شدهٔ DOS را داشت، در حالی که ویندوز همچنان پروژه‌ای موازی بود. ظرف چند سال، این نقش‌ها عملاً جابه‌جا شدند و حتی معماری بلندپروازانهٔ تازهٔ ان‌تی مایکروسافت نیز به مدار ویندوز کشیده شد.

منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Oluwademilade Afolabi است. مشاهده مقاله اصلی