توصیه من به همه دارندگان رایانه، فارغ از سیستمعاملی که به کار میبرند، این است که با رایانهشان مانند خودرو رفتار کنند و هر از گاهی با نگهداری و پاکسازی، کارایی آن را در بهترین سطح نگه دارند. بهویژه درباره ویندوز، این باور وجود دارد که سیستمعامل با گذشت زمان کند و فرسوده میشود.
این باور رایج را اغلب «فرسودگی ویندوز» مینامند و قدمت آن به اندازه خود این سیستمعامل است. بااینحال، بسیاری آن را افسانه میدانند، زیرا نرمافزار دچار فرسودگی فیزیکی نمیشود. با وجود این، تصمیم گرفتم با نادیده گرفتن همان توصیهای که خودم میکنم، موضوع را بیازمایم؛ نتیجهای که به دست آوردم دور از انتظار بود.
«فرسودگی ویندوز» یعنی چه؟
نرمافزار فرسوده نمیشود، اما انباشته میشود
هرچند «فرسودگی ویندوز» اصطلاحی رسمی نیست، مفهوم آن از پوسیدگی دیسک الهام گرفته شده است؛ پدیدهای که در آن، تخریب سختافزاری لایههای فیزیکی یک دیسک نوری، خواندن دادههای ذخیرهشده را دشوار میکند.
در ویندوز، فرسودگی نرمافزاری عملاً ناممکن است؛ برخلاف این تصور که هر نصب ویندوز پس از چند ماه یا چند سال استفاده کند میشود.
بهتر است فرسودگی ویندوز را «انباشت نرمافزاری» بنامیم؛ وضعیتی که عواملی مانند انباشتهشدن حافظه نهان، ورودیهای باقیمانده در رجیستری، برنامههای راهاندازی مدیریتنشده و خدمات پسزمینهای که سربار سامانه را افزایش میدهند، پدید میآورند.
بااینحال، برخی از این عوامل دیگر درباره ویندوز ۱۱ صدق نمیکنند؛ زیرا استدلال مربوط به حجیمشدن رجیستری به دوران ویندوز اکسپی بازمیگردد و ورودیهای باقیمانده دیگر بر سرعت اثر نمیگذارند. افزون بر این، ویندوز ۱۱ با اجرای نگهداریهای پسزمینه، بیشتر فایلهای زائد را پاک میکند تا کارایی رایانه پایدار و یکنواخت بماند.
همین موضوع، مفهوم فرسودگی در نسخههای جدیدتر ویندوز ۱۱ را مبهمتر میکند؛ برای همین میخواستم آن را بیازمایم.
آمادهسازی آزمایش
ویندوز پاکسازی میکند؛ من باقیماندهها را نادیده گرفتم
همانطور که اشاره کردم، ویندوز با قابلیتهایی مانند «حسگر فضای ذخیرهسازی» بهطور خودکار پاکسازیهای دورهای انجام میدهد و موارد زائدی مانند فایلهای موقت، محتویات سطل بازیافت، فایلهای پوشه بارگیریها ــ در صورت فعالبودن این گزینه ــ و محتوای ابری را حذف میکند.
از سوی دیگر، برخی مشکلاتی که ویندوز در گذشته به آنها رسیدگی میکرد، در سال ۲۰۲۶ دیگر موضوعیت ندارند؛ از جمله یکپارچهسازی دیسک که برای حافظههای اساسدی کاربردی ندارد و جایش را به فرمان تریم داده است.
در عوض، دیگر روالهای نگهداری، مانند مدیریت فرایندهای پسزمینه و برنامههای راهاندازی، پاککردن حافظه نهان مرورگر و فایلهای باقیمانده از بهروزرسانی ویندوز را متوقف کردم. همچنین برنامههای راهاندازیای را که پیشتر غیرفعال کرده بودم دوباره فعال کردم تا محیطی واقعی را شبیهسازی کنم که در آن اصلاً رایانهام را پاکسازی نمیکنم.
این کارها از پیش بخشی از برنامه هفتگی نگهداری من برای سریع نگهداشتن رایانهام بودهاند؛ زیرا حتی با کنار گذاشتن نرمافزارهای اضافی ویندوز نیز ویندوز ۱۱ سیستمعاملی پرمصرف است و وقتی همه موارد دیگر بر خدمات و برنامههای خود ویندوز انباشته میشوند، از ۱۶ گیگابایت رم من چیز زیادی باقی نمیماند.
در بخش آزمایش، تنها کارهای ساده و روزمرهای را سنجیدم که تغییرشان برای کاربر معمولی ملموس است؛ از جمله زمان راهاندازی، مدت بارگذاری برنامهها پس از بالا آمدن سامانه و میزان فضای ذخیرهسازی.
از آنجا که استفاده سنگینی از ویندوز ۱۱ دارم، میتوانم تنها در اندکی بیش از یک هفته به اندازه یک ماه فایل و داده زائد انباشته کنم. سنجش کارایی و رسیدن به نتایج نیز ۹ روز زمان برد.
پیامد ۹ روز بیتوجهی به نگهداری
زمان راهاندازی، رم و پردازنده؛ همگی رو به وخامت
بهعنوان نویسنده، پیوسته برنامهها و ابزارهای تازهای را امتحان میکنم که قابلیتهای ویندوز ۱۱ را گسترش میدهند یا مصرف منابع آن را کمی تحملپذیرتر میکنند. در نتیجه، برنامههای زائد فراوانی روی سامانهام دارم که بیشترشان هنگام راهاندازی اجرا میشوند.
این وضعیت دو مشکل ایجاد میکند: نخست، برنامههای پرمصرفی که بهمحض روشنکردن رایانه آغاز به کار میکنند و ویندوز ۱۱ نیز چندین برنامه را بارگذاری میکند؛ دوم، اشغال فضای ذخیرهسازی.
اکنون، تنها ۹ روز بعد، تفاوت بیدرنگ به چشم میآید. شاید یک کاربر معمولی تنها هر یک یا دو ماه به پاکسازی رایانهاش نیاز داشته باشد، اما بهدلیل استفاده سنگین من، این بازه کوتاهتر است. متوجه شدم راهاندازی رایانه کندتر شده و فضای ذخیرهسازی آزاد آن کاهش یافته است.
نتایج از این قرارند:
| آزمایش | وضعیت پایه | پس از ۹ روز بدون پاکسازی |
|---|---|---|
| زمان راهاندازی Windows | ۱۹ ثانیه | ۲۵ ثانیه |
| زمان لازم تا آمادهبهکار شدن رایانه | ۳۰ ثانیه | ۵۰ ثانیه |
| مصرف RAM در حالت بیکار | حدود ۴.۱ گیگابایت | حدود ۶.۷ گیگابایت |
| مصرف RAM در کاربری معمول | حدود ۸.۵ گیگابایت | حدود ۱۰.۹ گیگابایت |
| مصرف CPU در حالت بیکار | ۱ تا ۳ درصد | ۷ تا ۹ درصد |
| مصرف CPU زیر بار | ۱۰ تا ۲۲ درصد | ۲۰ تا ۲۹ درصد |
چرا سیستم کند شد؟
انباشت کارهای پسزمینه و بار کاری روزانه
مصرف RAM و CPU در حالت بیکار افزایش یافت، چون برنامههای زیادی در پسزمینه اجرا میشدند. بار کاری روزانه من معمولاً شامل حدود ۱۰ زبانه Google Chrome است و همزمان Spotify، WhatsApp و Slack نیز در پسزمینه اجرا میشوند؛ اجرای این برنامهها در کنار انبوهی از برنامههای پسزمینه، مصرف RAM را بهشکل چشمگیری افزایش داد.
درباره فضای ذخیرهسازی نیز متوجه شدهام که SSD من بدون رسیدگی منظم، خیلی زود پر میشود. درایوی که Windows ۱۱ روی آن نصب است، بهدلیل حافظه نهان مرورگر تقریباً تا آخرین حد پر شده؛ البته چندین برنامه غیرضروری، فایلهای موقت، گزارشها و فایلهای تخلیه حافظه نیز در این وضعیت نقش دارند.
وقتی میزان اشغال درایو از حد مشخصی فراتر برود، سرعت آن کاهش مییابد؛ به همین دلیل همیشه توصیه میکنم دستکم ۳۰ درصد از درایوی را که Windows روی آن نصب است خالی نگه دارید.
اطمینان دارم اگر مدت بیشتری سیستم را به حال خود رها میکردم، رایانهام آنقدر دچار لگ و کندی میشد که پاکسازی آن نیز در مجموع بسیار دشوارتر بود.
انباشتگی واقعیت دارد؛ فرسودگی افسانه است
«پوسیدگی Windows» واقعیت دارد، اما نه به آن معنای سنتی که بیشتر مردم تصور میکنند. این پدیده از دید انباشتگی واقعی است، ولی تعبیر آن به فرسودگی درست نیست؛ زیرا کندی سیستم از بیتوجهی به نگهداری ناشی میشود. وقتی اجازه دهید فایلهای زائد در پسزمینه روی هم انباشته شوند، بیتردید کارایی سیستم آسیب میبیند.
بااینحال، این تصور از آن جهت نادرست است که سیستمعامل دچار فرسودگی فیزیکی نمیشود و دلیل کندی هم روشن است: اگر حافظه نهان انباشتهشده، برنامههای آغازین و فرایندهای رویهمجمعشده را نادیده بگیرید، سرانجام منابع سیستم تمام میشوند. برای تازهنفس نگهداشتن رایانه لازم نیست پس از مدتی معین Windows را دوباره نصب کنید؛ کافی است انباشت حافظه نهان و برنامهها را نادیده نگیرید.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Shaheer Khan است. مشاهده مقاله اصلی