گوگل با پروژه سان‌کچر، تازه‌ترین تلاش خود برای بردن هوش مصنوعی به جایی که تاکنون پای هیچ چت‌باتی به آن نرسیده است، به معنای واقعی کلمه ستاره‌ها را نشانه گرفته: فضای بیرونی.
چگونه یادگیری ماشینی را به فضا ببریم؟
هوش مصنوعی در فضا؛ خیلی چیزها ممکن است خراب شود
پروژه سان‌کچر که سال گذشته معرفی شد، تلاش گوگل برای تحقق ایده‌ای به‌راستی بلندپروازانه است: چه می‌شود اگر خود فضا میزبان نسل بعدی یادگیری ماشینی باشد؟ هدف از این طرح، افزایش توان رایانشی هوش مصنوعی در مدار است. قرار است به‌زودی ماهواره‌ای آزمایشی پرتاب شود تا مشخص شود آیا واحدهای پردازش تنسور اختصاصی گوگل (TPUs) تاب شرایط سخت بیرون از جو زمین را دارند یا نه. اگر با خود می‌گویید «محال است فرستادن سخت‌افزار پیشرفته هوش مصنوعی به فضا بی‌دردسر باشد»، تنها نیستید.
ماهواره‌ها در مدار نزدیک زمین تقریباً پیوسته در معرض نور خورشید قرار دارند و ازاین‌رو می‌توانند تا هشت برابر نمونه‌های زمینی خود انرژی خورشیدی تولید کنند. انبوهی از ماهواره‌ها را تصور کنید که در قالب یک شبکه به یکدیگر پیوند خورده‌اند و بالای ابرها پردازش‌های هوش مصنوعی را انجام می‌دهند. این تصویر در نگاه نخست به آغاز داستانی علمی‌تخیلی و هراس‌انگیز می‌ماند، اما همچنان ایده‌ای جالب است.
پیش از آنکه نگران ماهواره‌های سرکشی شویم که سودای سلطه بر جهان را در سر می‌پرورانند، پرسش مهم‌تری مطرح است: آیا تراشه‌های هوش مصنوعی واقعاً در فضا کار می‌کنند؟ گروه سان‌کچر پاسخ را خواهد یافت، زیرا سخت‌افزارش با مأموریت پیش‌روی Transporter-۱۸ اسپیس‌ایکس راهی فضا می‌شود. این شرکت در مدار داده گردآوری خواهد کرد تا ببیند آیا TPUs گوگل می‌توانند لرزش‌های کوبنده، پرتوهای کیهانی و تنش‌های حرارتی سفر به فراسوی پوش‌سپهر را تاب بیاورند یا نه.
سفر به مدار نزدیک زمین، سواری ده‌دقیقه‌ای و دلهره‌آوری همچون ترن هوایی است که ماهواره و تراشه‌های ارزشمندش را در معرض نیروهایی تا ۱۰۰ برابر گرانش زمین قرار می‌دهد. گروه سان‌کچر برای گذراندن نمونه آزمایشی خود از اردوگاه آموزشی ناسا برای هوش مصنوعی، آزمایش‌های لرزش، پرتودهی و آزمون در محفظه‌های خلأ گرمایی را انجام داد.
اما دشواری‌های مدار به فشار روز پرتاب محدود نمی‌شود. ماهواره‌ها در آن بالا آماج پرتوهای کیهانی و فوران‌های خورشیدی قرار می‌گیرند؛ رخدادهایی که حتی جان‌سخت‌ترین گوشی هوشمند را نیز از پا درمی‌آورند. ازاین‌رو، گروه در دانشگاه UC Davis واحدهای پردازش تنسور خود را زیر باریکه‌های پروتون قرار داد ــ بله، درست مانند داستان پیدایش یک ابرقهرمان ــ تا ببیند چگونه با «وارونگی بیت‌ها» و دیگر دردسرسازهای دیجیتال کنار می‌آیند. نتیجه چه بود؟ تراشه‌ها به‌طرز شگفت‌آوری دوام آوردند و پرتودهی‌ای بیش از میزان دریافتی طی پنج سال گردش به دور زمین را بی‌دردسر تحمل کردند.
البته فضا دشواری‌های عجیب خودش را دارد. برای نمونه، وقتی مطلقاً هیچ هوایی وجود ندارد، چگونه باید یک تراشه را خنک کرد؟ TPUs نیز مانند همه پردازنده‌های نیرومند بسیار داغ می‌شوند. روی زمین، فن‌ها از پس این مشکل برمی‌آیند؛ اما در خلأ فضا خبری از جریان هوا نیست. در آنجا تنها راه دفع گرما استفاده از تابشگرهاست. گروه برای این کار ترکیبی از لوله‌های گرمایی و تابشگرها ساخته است ــ چیزی شبیه لوله‌کشی میان‌ستاره‌ای ــ و آن را در محفظه‌ای ویژه که شرایط فضا را شبیه‌سازی می‌کند، آزموده است.
گوگل می‌خواهد هر ماهواره را به ده‌ها TPU مجهز کند و آن‌ها را در گروه‌هایی هماهنگ، در مدار به کار گیرد. ماهواره‌ها برای حفظ هم‌راستایی باید با نشانه‌رفتن پرتوهای لیزر به سوی یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
هرچند ارتباط لیزری در فضا پدیده تازه‌ای نیست، برقراری چنین ارتباطی با سرعت بالا و در فاصله‌های کوتاه میان ماهواره‌های متحرک، چالشی تازه و بسیار دشوار است. این کار مانند آن است که از چندین کیلومتر دورتر سکه‌ای را هدف بگیرید، درحالی‌که هم شما و هم سکه در فضا حرکت می‌کنید. آزمایش عملی این پیوندهای لیزری برای ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است؛ زمانی که گوگل می‌خواهد دو ماهواره را در مدار قرار دهد و چاره‌ای جز امیدواری ــ و شاید گره‌زدن انگشتان برای خوش‌شانسی ــ نخواهد داشت.
آیا شبکه‌ای فضایی با نیروی هوش مصنوعی سرآغاز آینده درخشان بشر خواهد بود، یا به داستان فیلم فاجعه‌بار بزرگ بعدی بدل می‌شود؟ پروژه سان‌کچر اکنون می‌کوشد دریابد وقتی هوش مصنوعی در مدار قرار می‌گیرد، چه چیزهایی درست کار می‌کنند و چه چیزهایی از کار می‌افتند؛ هم به معنای واقعی و هم مجازی. این مسیر آمیزه‌ای است از مهندسی سنجیده، خوش‌بینی محتاطانه و اندکی بلندپروازی در ابعاد کیهانی.
منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Sara Heritage است. مشاهده مقاله اصلی