در سال ۲۰۰۵، Google از Google Earth رونمایی کرد؛ نرمافزاری که میلیونها عکس ماهوارهای و تصویر هوایی همپوشان را به هم میدوزد تا مدلی سهبعدی از کرهٔ زمین بسازد. میتوانید آزادانه در آن به جستوجو بپردازید، بر فراز قارهها شناور شوید یا آنقدر بزرگنمایی کنید که به Google Maps بروید و خیابانهای شهرهایی دوردست را بگردید.
اکنون آنقدر از عمر Google Earth میگذرد که مردم وجودش را بدیهی میپندارند؛ اما این نرمافزار سرگذشت پیدایش شگفتانگیزی دارد که در مینیسریالی کمتر بهیادمانده از Netflix در سال ۲۰۲۱ به تصویر درآمد و ارزش دوباره دیدهشدن را دارد.
رمزگشایی از «رمز میلیارد دلاری»
باورتان میشود Google شاید کاری غیراخلاقی کرده باشد؟
«رمز میلیارد دلاری» مینیسریالی چهارقسمتی و آلمانیزبان است که در سال ۲۰۲۱ از Netflix پخش شد. این مجموعه با الهام از رویدادهای واقعی، داستان کارستن شلوتر (لئونارد شایشر)، هنرمند دیجیتال جوانی را روایت میکند که اوایل دههٔ ۱۹۹۰ در برلین زندگی میکند. او با یوری مولر (ماریوس آرنت)، برنامهنویس رایانهای بااستعداد اما گوشهگیری که با یک گروه هکری همکاری دارد، همدست میشود. آن دو با همراهی دوستان هکر مولر و دوستان هنرمند شلوتر، آژانس طراحی ART+COM را پایه میگذارند.
کارستن و یوری به فکر ساخت مدلی سهبعدی از کرهٔ زمین میافتند که بتوان حتی تا مقیاس یک محلهٔ مشخص روی آن بزرگنمایی کرد؛ ایدهای که احتمالاً برایتان آشناست. آن دو میکوشند سرمایه جذب کنند، برای ارائههای سرنوشتساز آماده میشوند و سرانجام Terravision را میسازند؛ سامانهای که رؤیایشان را به واقعیت بدل میکند.
این بخشها یادآور بسیاری از فیلمها و سریالهایی هستند که در آنها کارآفرینانی نوپا، تنها با یک رؤیا و روحیهٔ «میتوانیم»، راه خود را آغاز میکنند. بخشهای آغازین «شبکهٔ اجتماعی» دربارهٔ بنیانگذاری Facebook نیز چنین حالوهوایی دارد؛ اما آن فیلم خیلی زود تیرهوتار میشود و «باشگاه میلیارد دلاری» هم به همین سرنوشت دچار میشود. گاهبهگاه نیز به سال ۲۰۱۷ میرویم؛ زمانی که کارستن و یوریِ میانسال، با بازی مارک واشکه و میشل ماتیچویچ، درگیر شکایت نقض حق اختراع علیه Google شدهاند و این شرکت را متهم میکنند که ایده و کد Terravision را برای ساخت Google Earth دزدیده است.
«رمز میلیارد دلاری» داستانی آشناست که خوب روایت میشود
و همین بیش از اندازه کافی است
در واقعیت، اشخاصی به نام کارستن شلوتر و یوری مولر وجود نداشتند؛ اما برنامهنویسان و هنرمندان واقعی بسیاری در ART+COM کار میکردند که «رمز میلیارد دلاری» ویژگیهایشان را در هم آمیخته و شخصیتهایی ترکیبی ساخته است. ART+COM واقعاً در سال ۲۰۱۴ با ادعای نقض حق اختراع از Google شکایت کرد. این شرکت سرانجام در سال ۲۰۱۷، با صدور رأی دادگاه تجدیدنظر حوزهٔ فدرال، پرونده را باخت. دستکم از نگاه قانون، Google مرتکب تخلفی نشده بود.
اما از نگاه «رمز میلیارد دلاری» چطور؟ مجموعه آشکارا با کارستن و یوری همدل است: دو جوان آرمانگرا و شیفتهٔ فناوری که سازمانی بسیار بزرگتر و قدرتمندتر، با فریب، ایدههایشان را از چنگشان درمیآورد. روند داستان مجموعه به سیر تحول عصر اینترنت شباهت دارد. در دههٔ ۱۹۹۰ این باور وجود داشت که فناوری نو میتواند افق دید مردم سراسر جهان را گسترش دهد؛ شبکههای اجتماعی میتوانند انسانها را به یکدیگر نزدیک کنند و شرکتهای بزرگ فناوری نیز ما را به عصری تازه، مهربانتر، آرامتر و صلحآمیزتر ببرند.
امروز Meta متهم است که آگاهانه میکوشد کودکان را به محصولاتش وابسته کند، Google شعار «شرور نباشید» را از بخشهای آغازین آییننامهٔ رفتاری خود برداشته و این احساس فراگیر شکل گرفته است که رؤیای بهترکردن جهان با فناوری، از همان ابتدا سادهلوحانه و دور از دسترس بود. «رمز میلیارد دلاری» بخشی از این دگرگونی را بهخوبی ثبت میکند.
اگر مجموعههایی مانند «بایست و آتش بگیر» یا حتی «سیلیکون ولی» را دیده باشید، ضربآهنگ «رمز میلیارد دلاری» برایتان آشنا خواهد بود. بااینحال، علاقهٔ مجموعه به روحیهٔ جسورانه و «میتوانیم» در سالهای آغازین رونق فناوری نمیگذارد داستان بیش از اندازه ملالآور شود؛ ضمن اینکه تنها چهار قسمت دارد و خیلی زود میتوان تماشایش کرد.
«رمز میلیارد دلاری» چه چیزهایی را ناگفته میگذارد؟
زندهباد آزادی هنری
گرچه در این زمینه کارشناس نیستم، گفتوگوهای «رمز میلیارد دلاری» بسیار باورپذیر به گوش میرسند؛ اصطلاحات فنی واقعگرایانه در آن فراواناند، یا دستکم آنقدر قانعکنندهاند که مخاطب غیرمتخصصی مانند من باور کند سازندگان بهخوبی دربارهٔ موضوع پژوهش کردهاند.
بااینهمه، به نظر میرسد جزئیات پروندهٔ دادگاه کمی دستکاری شده باشد. شاکیان واقعی پرونده از آن رو شکست خوردند که نتوانستند ثابت کنند ایدهشان چنان منحصربهفرد بوده که Google بدون سرقت آن نمیتوانسته Google Earth را بسازد؛ حال آنکه سالها پیش از پیدایش Terravision نیز تلاشهایی برای ساخت مدل سهبعدی زمین انجام شده بود. این مجموعه همچنین گفتههایی را به برخی متهمان نسبت میدهد که در متن واقعی صورتجلسههای دادگاه اثری از آنها نیست.
در نهایت، این موضوع چندان ایرادی ندارد؛ چون «کد میلیارد دلاری» نمیخواهد سندی تاریخی و خدشهناپذیر باشد، بلکه میکوشد مجموعهای تلویزیونی و سرگرمکننده ارائه دهد و در این کار هم موفق است. اگر با آگاهی از همین نکته به تماشایش بنشینید، از آن لذت خواهید برد.
روی زمینِ Google چه خبر است؟
ART+COM هنوز هم پابرجاست و در برلین فعالیت میکند. روشن است که Google Earth همچنان به همان اندازه فراگیر و پرآوازه است و پیوسته بهروزرسانیهای تازه دریافت میکند.
دنبالهای برای «شبکهٔ اجتماعی» در راه است: «تسویهحساب اجتماعی». این فیلم به افشای صدها میلیون دادهٔ Facebook در سال ۲۰۲۱ میپردازد؛ دادههایی که بخشی از آنها نشان میداد شرکت میدانسته بعضی محصولات و خدماتش به کاربران آسیب میزنند، اما بااینحال به فعالیت خود ادامه داده است. آشکارا دنیای غولهای فناوری هنوز از فراهمکردن دستمایه برای فیلمها و مجموعههای تلویزیونی هالیوود بازنایستاده است.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Dan Selcke است. مشاهده مقاله اصلی