عددی که فرسودگی هارددیسک را نشان می‌دهد، سن آن نیست؛ این است

هارددیسک 1TB لپ‌تاپم نزدیک به ۲۰,۰۰۰ ساعت چرخیده است. راستش را بخواهید، تقریباً همهٔ قاعده‌های سرانگشتی می‌گویند مدت‌هاست زمان تعویضش فرارسیده؛ برای همین مدتی بود که هر لحظه انتظار مرگش را داشتم.

بااین‌حال، تصمیم گرفتم به‌جای انتظار برای ازکارافتادنش، مستقیماً وضعیت خود درایو را بررسی کنم. پاسخم را گرفتم و با شگفتی دیدم که نه ساعات کارکرد، نه شمار دفعات روشن‌شدن و نه نشان سلامت، هیچ‌یک پاسخ اصلی نبودند. مهم‌ترین نشانه از عددی می‌آمد که بیشتر مردم به‌سادگی از کنارش می‌گذرند.

۱۹,۴۴۶ ساعت نگران‌کننده بود

بخش‌های بازتخصیص‌یافته چه چیزی را آشکار می‌کنند که زمان روشن‌بودن نمی‌کند؟

درایوها داده‌ها را در بلوک‌های کوچکی به نام «سکتور» ذخیره می‌کنند. با گذشت زمان، ممکن است برخی از آن‌ها دیگر قابل‌اعتماد نباشند. در چنین وضعی، درایو می‌تواند آن سکتور را با یک سکتور ذخیره جایگزین کند و نشانی آن را درون خود دوباره نگاشت دهد.

شمار تجمعی این جایگزینی‌ها ممکن است در ویژگی ۰۵ سامانهٔ SMART با عنوان «شمار سکتورهای بازتخصیص‌یافته» نمایش داده شود. این مقدار در هارددیسک 1TB سیگیت لپ‌تاپ من صفر بود.

بازتخصیص با تعمیر سکتور اصلی یکسان نیست. درایو صرفاً استفادهٔ عادی از آن سکتور را متوقف کرده و سکتوری ذخیره را جای آن نشانده است. اما چون ویندوز از این فرایندهای درونی باخبر نمی‌شود، ممکن است این عدد افزایش یابد، درحالی‌که فایل‌هایتان همچنان بدون مشکل باز می‌شوند. فایل اکسپلورر هیچ نشانه‌ای در اختیارتان نمی‌گذارد.

به همین دلیل، این عدد می‌تواند از سن درایو معنادارتر باشد. درایو من ۱۹,۴۴۶ ساعت روشن بود؛ یعنی در مجموع حدود ۲.۲ سال کار کرده و ۲,۹۴۰ بار روشن شده بود. بنابراین، میانگین زمان کارکرد آن در هر نوبت تقریباً شش ساعت و نیم می‌شد.

از روی ساعات کارکرد و چرخه‌های روشن‌شدن می‌توانستم بفهمم درایو در مجموع چه مدتی روشن بوده و تقریباً چند بار راه‌اندازی شده است. این اعداد هیچ اطلاعاتی دربارهٔ وضعیت سکتورها نمی‌دهند، اما شمار سکتورهای بازتخصیص‌یافته چنین اطلاعاتی دارد. این همان مقداری است که مشکلات پیش‌آمده برای درایو را ثبت می‌کند.

پنهان در برابر چشم

ردیفی که ویندوز هرگز نشان نمی‌دهد

CrystalDiskInfo را بارگیری و نصب کنید و سپس برنامه را اجرا کنید. در بالای پنجره، نشان سلامت و زیر آن جدولی از ویژگی‌های SMART را می‌بینید. ردیفی که باید به آن توجه کنید «شمار سکتورهای بازتخصیص‌یافته» با شناسهٔ ۰۵ است. من پیش از آنکه نشان سلامت را بی‌چون‌وچرا بپذیرم، این عدد را بررسی می‌کنم. اگر مقدار ویژگی‌های ۰۵، C5 یا C6 از آستانه‌ای مشخص بگذرد، CrystalDiskInfo وضعیت را به «هشدار» تغییر می‌دهد.

جدول CrystalDiskInfo ستون‌هایی دارد که ممکن است در نگاه نخست گیج‌کننده باشند. امتیازهای مقیاس‌بندی‌شده از سوی سازنده در ستون‌های «فعلی»، «بدترین» و «آستانه» قرار دارند. در دستگاه من، این ستون‌ها در ردیف ۰۵، یعنی «شمار سکتورهای بازتخصیص‌یافته»، به‌ترتیب اعداد ۱۰۰، ۱۰۰ و ۳۶ را نشان می‌دادند. بااین‌حال، مهم‌ترین ستون «مقادیر خام» است که برای این درایو خاص مقدار "۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰" را نمایش می‌داد؛ نمایش شانزده‌شانزدهی عدد صفر.

اطلاعات سلامت مهم برای یک SSD متفاوت است. درایو WD SN530 من مقدار «درصد مصرف‌شده» را گزارش می‌کند که در CrystalDiskInfo برابر با 0D بود؛ یعنی نمایش شانزده‌شانزدهی عدد ۱۳. درایو گزارش می‌داد که ۱۳٪ از دوام برآوردشدهٔ آن مصرف شده است. البته این عدد تضمین نمی‌کند که ۸۷٪ از عمر درایو باقی مانده باشد.

در لینوکس، اجرای دستور sudo smartctl -A /dev/sda داده‌های SMART درایو را نشان می‌دهد. بهتر است مقدار نمایش‌داده‌شده و تاریخ امروز را یادداشت کنید و آن را با مقادیری که در بررسی‌های بعدی به دست می‌آورید، بسنجید.

صفر همهٔ واقعیت را نشان نمی‌دهد

عدد ناپایدار، هشدار واقعی است

صفر به من می‌گوید درایو در این ویژگی هیچ سکتور بازتخصیص‌یافته‌ای ثبت نکرده است، اما تضمین نمی‌کند که یک ماه دیگر نیز همه‌چیز روبه‌راه باشد. از سوی دیگر، مقدار غیرصفر هم لزوماً به این معنا نیست که زمان دور انداختن درایو فرارسیده است. حتی اگر برخی مقادیر وضعیت «هشدار» را نشان دهند، باز هم الزاماً درایو در آستانهٔ ازکارافتادن نیست.

باید بیش از خود عدد، به تغییر آن توجه کنید. برای نمونه، فرض کنید دو درایو دارید که هر دو ۸ سکتور بازتخصیص‌یافته نشان می‌دهند. اگر در چند بررسی بعدی، مقدار درایو نخست ۸، ۸ و ۸ باشد، می‌توان نتیجه گرفت که درایو در گذشته با مشکلی روبه‌رو شده، اما از آن زمان بازتخصیص دیگری ثبت نکرده است. اگر مقادیر درایو دوم ۸، ۱۷ و ۴۲ باشند، نشانهٔ فرسودگی‌اند؛ یعنی درایو پیوسته با سکتورهایی روبه‌رو می‌شود که دیگر نمی‌تواند به آن‌ها اعتماد کند.

تحلیل گسترده Backblaze از داده‌های SMART دلیل دیگری است که باعث می‌شود یک عدد را حکم نهایی ندانم. این تحلیل نشان داد برخی هشدارهای SMART ارتباطی قوی با خرابی دارند، اما در عین حال تأکید کرد که مقداری غیرصفر لزوماً به این معنا نیست که درایو در آستانه از کار افتادن است. بنابراین هنگام پایش درایو خودم، جهش شمارنده از ۰ به ۲۰ را بسیار نگران‌کننده‌تر از بازتخصیص منفردی می‌دانم که مقدارش ثابت می‌ماند.

ردیف شمار سکتورهای در انتظار فعلی (C5) را نیز زیر نظر دارم. این شاخص سکتورهایی را در بر می‌گیرد که هنوز بازنگاشت نشده‌اند، هرچند ممکن است درایو برای خواندنشان با مشکل روبه‌رو باشد. این سکتورها شاید سرانجام بازتخصیص داده شوند، اما ممکن است دوباره به وضعیت عادی نیز بازگردند؛ این شمارنده در درایو من صفر بود.

اینکه بدانیم درایو همچنان سکتورهای معیوب تازه‌ای پیدا می‌کند یا نه، بسیار سودمندتر از تکیه بر عددی است که فقط مجموع سکتورهای معیوب را نشان می‌دهد.

سن هارددیسک حکم نهایی نیست

حالا برای خودم یک قاعده سرانگشتی دارم.

ممکن است درایوی بدون هیچ هشداری از کار بیفتد؛ بنابراین نشانه‌هایی را که ارائه می‌دهد نیز پیش‌بینی قطعی آینده نمی‌دانم. باید بدون آنکه منتظر هشدار بمانید، از داده‌هایی که بیشترین ارزش را برایتان دارند نسخه پشتیبان تهیه کنید.

در حال حاضر، درایو Seagate من هنوز به کارش ادامه می‌دهد و شمار مقادیر خام (Raw Values) آن صفر مانده است. اگر این مقادیر رو به افزایش بگذارند، دیگر روی این درایو برای نگهداری بلندمدت حساب نخواهم کرد.

منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Afam Onyimadu است. مشاهده مقاله اصلی