زمانی بود که اگر قیمت رزبری پای را برای کسی میگفتید، به شوخیای درباره ارزانشدن رایانش میمانست. آن دوران دیگر به سر آمده است. رزبری پای ۵ با ۱۶GB حافظه اکنون ۳۰۵ دلار فروخته میشود؛ نه، اشتباه تایپی نیست و از بستهای همراه با صفحهکلید و نمایشگر هم خبری نیست. این فقط قیمت برد خالی است.
دستگاهی که قرار بود رایانش را در دسترس همگان بگذارد، بیسروصدا به محصولی بدل شده که پیش از خریدش باید دو بار فکر کرد؛ و راستش را بخواهید، این وضعیت باید هر کسی را که به دسترسی همگانی به سختافزار اهمیت میدهد نگران کند.
چهار افزایش قیمت در پانزده ماه، با همان تراشه
از ۱۲۰ تا ۳۰۵ دلار، بیآنکه چیزی روی برد تغییر کند
مدل ۱۶GB رزبری پای ۵ در ژانویه ۲۰۲۵ با قیمت ۱۲۰ دلار عرضه شد؛ قیمتی که همان زمان هم تعجب عدهای را برانگیخت، چون تنها بهدلیل حافظه بیشتر، ۴۰ دلار گرانتر از مدل ۸GB بود. پس از آن، افزایش قیمتها آغاز شد و با شتاب ادامه یافت.
تا دسامبر ۲۰۲۵ قیمت به ۱۴۵ دلار رسید. افزایش دیگری در فوریه ۲۰۲۶ آن را به ۲۰۵ دلار رساند و سپس موج گرانی آوریل ۲۰۲۶ صد دلار دیگر بر قیمت افزود تا بهای نهایی به حدود ۳۰۵ دلار برسد. یعنی ظرف حدود ۱۵ ماه، قیمت بردی که حتی یک قطعه یا قابلیت آن تغییر نکرده، به بیش از دو برابر زمان عرضه رسیده است. اکنون برای همان قطعه سیلیکونی، دو و نیم برابر پول میپردازید.
آنچه این ماجرا را تلختر میکند، صراحت رزبری پای درباره علت آن است. پای طمع یک شرکت یا بازطراحی محصولی گرانقیمت در میان نیست. ایبن آپتون، مدیرعامل شرکت، بارها گفته است که رزبری پای صرفاً هزینه حافظهای را که توان جذب آن را ندارد به خریدار منتقل میکند. او این وضعیت را برای سازمانی که به مقرونبهصرفهبودن خود میبالد، دردناک خوانده است. وقتی حتی سازنده نیز از برچسب قیمت محصول خودش کمی شرمسار به نظر میرسد، روشن است که نقصی ساختاری در کار است.
مراکز داده هوش مصنوعی ذخایر حافظه شما را میبلعند
قیمت DRAM در حدود یک سال هفت تا ده برابر شد
همانطور که احتمالاً حدس میزنید، مقصر کمبود جهانی DRAM است و عامل این کمبود نیز هوش مصنوعی. آپتون گفته است حافظه LPDDR4 بهکاررفته در رزبری پای ۴ و رزبری پای ۵ اکنون حدود هفت برابر یک سال پیش قیمت دارد. او در گفتوگویی با CNBC حتی صریحتر سخن گفت و اعلام کرد رزبری پای برای DRAM ده برابر ۱۸ ماه پیش هزینه میکند.
علت آن است که شرکتهای اَبَرمقیاس و ارائهدهندگان خدمات ابری، برای تغذیه مراکز داده هوش مصنوعی حجم حیرتآوری حافظه سفارش میدهند. این تقاضا ظرفیت کارخانههایی را میبلعد که در حالت عادی تراشههای ارزان و پرمصرف مورد نیاز دیگران را تولید میکردند. ابعاد این ماجرا نیز واقعاً فراتر از تصور است. قیمت قراردادی DRAM معمولی تنها در یک فصل و در اوایل ۲۰۲۶ بین ۹۰ تا ۹۵ درصد جهش کرد؛ همچنین یک بسته ۳۲GB حافظه DDR5 که در میانه ۲۰۲۵ حدود ۸۰ دلار قیمت داشت، اکنون نزدیک به ۴۰۰ دلار فروخته میشود.
حتی بازار لوازم الکترونیکی مصرفی، از گوشی و لپتاپ گرفته تا کنسول بازی، زیر فشار قرار گرفته است. رزبری پای تنها یکی از آشکارترین قربانیان این بحران است، زیرا تمام هویتش بر ارزانبودن بنا شده بود. وقتی حافظه بزرگترین ردیف هزینه تولید برد شما باشد، بحران حافظه بیش از هر کس دیگری به شما آسیب میزند.
بردی خالی که اکنون از یک رایانه کامل گرانتر است
مینیپیسی N100 با بدنه و منبع تغذیه، ارزانتر تمام میشود
برای درک بهتر شرایط، اکنون قیمت رزبری پای ۵ با ۱۶GB حافظه از یک مینیپیسی کامل و آمادهبهکار بیشتر است. میتوان یک مینیپیسی مجهز به Intel N100، حافظه ۱۶GB و SSD با ظرفیت ۵۱۲GB را همراه با بدنه واقعی و منبع تغذیه، با قیمتی بین ۱۵۰ تا ۲۷۰ دلار خرید. رزبری پای تنها یک برد خالی به شما میدهد و برای آنکه اصلاً قابل استفاده شود، هنوز باید فضای ذخیرهسازی، بدنه، منبع تغذیه و سامانه خنککننده تهیه کنید. با محاسبه هزینه رزبری پای ۵ مدل ۱۶GB، درایو NVMe و ملزومات اولیه، رقم نهایی به ۲۹۰ تا ۳۰۵ دلار میرسد؛ درست در محدوده قیمت مینیپیسیهای x86.
چنین مقایسهای یک سال پیش تصورناپذیر بود و اکنون تمام مزیت اقتصادی این پلتفرم را وارونه کرده است. رزبری پای هیچگاه سریعترین گزینه نبود؛ برگ برندهاش قیمت، زیستبوم گسترده و لذت ناب دستکاری و آزمونوخطا بود. اگر برتری قیمت را از آن بگیرید، بسیاری خواهند پرسید چرا باید برای دستگاهی ضعیفتر پول بیشتری بپردازند.
مأموریت ۳۵ دلاری هنوز زنده است، اما نه در بالای فهرست محصولات
رزبری پای زیرو و رزبری پای ۴۰۰ همچنان به ارزانی گذشتهاند
نخستین Raspberry Pi در سال ۲۰۱۲ و با قیمت $۳۵ عرضه شد؛ با مأموریتی روشن و ساده: فراهمکردن رایانههایی ارزان برای دانشآموزان تا بتوانند سازوکارشان را بفهمند، تغییرشان دهند و برایشان برنامه بنویسند. همان برد $۳۵ بود که نسلی از سازندگان، دستبهآچارها و کسانی را پدید آورد که سرویسهایشان را خود میزبانی میکنند؛ نسلی که من هم یکی از آنها هستم. یک نوجوان با پول توجیبیاش یا علاقهمندی که تجهیزات قدیمی را دوباره به کار میگرفت، میتوانست بدون بودجهای چشمگیر وارد دنیای واقعی رایانش شود.
اما یک برد $۳۰۵ برای دنیای دیگری ساخته شده است. انصافاً Raspberry Pi گزینههای واقعاً ارزان خود را از این گرانی مصون نگه داشته و قیمت Pi ۵ با حافظهٔ 1GB را روی $۴۵ و Pi ۴۰۰ را روی $۶۰ ثابت نگه داشته است. بردهای قدیمیتر مجهز به LPDDR2، مانند Pi Zero و Pi ۳، نیز از این افزایش قیمت در امان ماندهاند، زیرا شرکت بهاندازهٔ چند سال از این حافظهٔ قدیمی در انبار دارد.
آن مأموریت هنوز از میان نرفته است. بااینحال، مدل پرچمدار ــ همان بردی که بیشتر مردم برای پروژههای جدی میخواهند ــ دیگر خریدی ناگهانی و بیدغدغه نیست و به کالایی تبدیل شده که باید برای خریدش حسابی سبکسنگین کرد.
تحلیلگران مدام زمان بهبود بازار را عقبتر میبرند
۲۰۲۷ خوشبینانه، ۲۰۲۸ واقعبینانه؛ اگر SK hynix درست بگوید، ۲۰۳۰
ناامیدکنندهترین بخش ماجرا، جدول زمانی آن است. آپتون افزایش قیمتها را موقتی خوانده و گفته مشتاق است آنها را پس بگیرد، اما هیچ تاریخی اعلام نکرده است و تحلیلگران نیز چشمانداز تیرهای ترسیم میکنند. برآوردهای TrendForce، IDC، Counterpoint و دیگران کموبیش بر اواخر ۲۰۲۷ بهعنوان زودترین زمان واقعبینانه برای کاهش فشار همنظرند؛ بسیاری نیز این موعد را تا ۲۰۲۸ و پس از آن عقب میبرند. مدیرعامل Intel صریحاً گفته تا ۲۰۲۸ خبری از گشایش نیست و رئیس SK hynix حتی سال ۲۰۳۰ را مطرح کرده است. سالها طول میکشد تا ظرفیت کارخانههای تازه وارد مدار شود؛ بنابراین، این تنگنا ساختاری است، نه نوسانی زودگذر.
همین واقعیت است که Pi ۵ با قیمت $۳۰۵ را بیش از آنکه استثنایی عجیب جلوه دهد، به نشانهای از بحرانی بزرگتر تبدیل میکند. یک برد ساده برای علاقهمندان، میان آتش رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی با گردش مالی تریلیوندلاری گرفتار شده و هزینهاش درست بر دوش همان کسانی افتاده است که این پلتفرم از آغاز برای خدمت به آنها ساخته شده بود. Pi بدتر نشده است؛ دنیای پیرامونش بدتر شده و برچسب قیمت، تنها صورتحساب این دگرگونی است.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Yadullah Abidi است. مشاهده مقاله اصلی