در این سالها یک چیز را خوب دیدهام: پیوندپذیری رایانهها سادهتر و منظمتر شده و مدیریت کابلها دیگر آنقدر وقتگیر نیست که قبلاً بود. استاندارد شدن یواسبی یکی از دلیلهای اصلی این تغییر است و چنان بسیاری از کانکتورهای دیگر را از رونق انداخته که خیلیها حتی یادشان هم نیست روزی وجود داشتهاند.
اگر به مادربردی از یک دهه پیش، یا حتی از دهه ۲۰۰۰، نگاه کنید، مجموعهای گسترده از درگاههای ضروری را میبینید که امروز از مادربردهای مدرن ناپدید شدهاند. اینها بهترین یادآورِ روزگاریاند که فناوری هم پیچیدهتر بود و هم جذابتر، پیش از آنکه اتصال بیسیم و یواسبی برای هر مسئلهای پاسخی آماده باشند.
درگاههای پیاس/۲
یک رابط ۶پین که میان درگاههای رنگبندیشدهٔ صفحهکلید و ماوس تقسیم میشد
درگاههای پیاس/۲ تا چند سال پیش هنوز بهعنوان درگاههای میراثی روی مادربردها بسیار رایج بودند، و اگر بیش از یک دهه با رایانهها سروکار داشته باشید، میدانید که این درگاهها پیش از آنکه یواسبی-اِی به استاندارد تبدیل شود، برای وصل کردن ابزارهای جانبی به کار میرفتند. این کانکتورهای گردِ ۶پین برای اتصال ماوس و صفحهکلید استفاده میشدند. درگاههای پیاس/۲ هم همگانی نبودند: درگاههای بنفش برای صفحهکلید و درگاههای سبز برای ماوس بودند. مادربردهای تازهتر معمولاً فقط یک درگاه پیاس/۲ دارند که میتواند هم ماوس را بپذیرد و هم صفحهکلید را.
جالب اینکه دستگاههای پیاس/۲ هم قابلیت اتصال در حال کار ندارند. برای شناسایی یک ابزار جانبی، باید پیش از راهاندازی سیستمعامل آن را وصل میکردید.
تا همین اواخر، مادربردها برای عیبیابی درگاههای پیاس/۲ را در خود داشتند، چون اجازه میدادند ابزارهای جانبی بیواسطه و بدون درایور به سیستم وصل شوند. سیستمهای سازمانی به دلایل امنیتی از آنها استقبال میکردند، چون درگاههای یواسبی را غیرفعال میکردند و پیاس/۲ را جایگزینی امنتر برای اتصال ابزارهای جانبی میدانستند. دستکم در مادربردهای جدیدِ مصرفی، این درگاهها ناپدید شدهاند، چون دیگر کسی از آنها استفاده نمیکند و فقط فضای اضافیِ بخش ورودی/خروجی را میگیرند.
درگاه میدی/بازی
یک رابط ۱۵پین که میان جویاستیکها و سازهای موسیقی مشترک بود
درگاه میدی/بازی یکی دیگر از قربانیان یواسبی بود و برای اتصال جویاستیکها یا سازهای موسیقی به کار میرفت. میدی (رابط دیجیتال ساز موسیقی) نامِ پروتکل ارتباطیِ پشت آن است و این درگاه معمولاً طلاییرنگ بود. این درگاه که روی کارتهای صدا هم زیاد دیده میشد، برای وصل کردن گیتارهای الکتریکی، صفحهکلیدهای موسیقی و دیگر سازها به کار میرفت، اما چون این سازها از کانکتورهای ۵پین استفاده میکنند، برای رساندن آن به ۱۵پین به یک آداپتور نیاز داشتید.
فراتر از سازهای موسیقی، درگاه میدی/بازی جویاستیکهای قدیمی را هم وصل میکرد؛ جویاستیکهایی که با دستههای بازی امروزی تفاوت زیادی داشتند و تنها یک اهرم آنالوگ و چند دکمهٔ دیگر روی پایهٔ خود داشتند.
درگاه موازی
یک رابط ۲۵پین که داده را همزمان از همهٔ سیمها میفرستاد
درگاه موازی یک استاندارد قدیمیِ اتصال بود که برای چاپگرها و دیگر ابزارهای جانبیِ تخصصی مثل اسکنرها، درایوهای خارجی، کلیدهای امنیتی و موارد دیگر به کار میرفت، و نامش را از این گرفت که میتوانست از طریق رابط ۲۵پین خود، داده را بهطور همزمان روی همهٔ سیمها بفرستد.
این درگاه اغلب به رنگ صورتی یا زرشکی دیده میشد و بیشتر در آزمایشگاهها هم برای تجهیزات تخصصی، مانند دستگاه پلاسما سیایام، استفاده میشد. مادربردهای مجهز به درگاه موازی عمدتاً عمرشان به چند دهه میرسد، هرچند بعضی سازندگان این درگاه میراثی را تا حدود یک دهه پیش هم نگه داشتند تا از تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی پشتیبانی کنند.
درگاه آراس۲۳۲
یک رابط ۹پین که هنوز هم در سختافزارهای صنعتی دیده میشود
آراس۲۳۲ استاندارد ارتباط سریال بود که با یک رابط ۹پین دادهها را بهترتیب به دیگر دستگاههای متصل میفرستاد. در کابل آراس۲۳۲ سه سیم داشتید: ۲ سیم داده و ۱ سیم مرجع. هر سیم به یک دستگاه وصل میشد و داده را با سرعتی تا ۷۵ تا ۱۱۵ کیلوبیت بر ثانیه منتقل میکرد و برای اتصال به ماوسها، تجهیزات شبکه و دیگر دستگاههای صنعتی به کار میرفت. جالب اینکه این درگاه سریال نخستین موردی بود که شارژ تجهیزات خانهٔ هوشمند را از راه یک ایستگاه پایه برای کنترل لوازم خانگی ممکن کرد.
باورکردنی نیست، اما درگاههای سریال هنوز هم امروز در سختافزارهای صنعتی بهطور گسترده استفاده میشوند، چون با وجود قدمت بسیارشان قابل اعتمادند. سوئیچها، یوپیاسها و دیگر تجهیزات برق تنها چند نمونهٔ شاخص از دستگاههایی هستند که در سال ۲۰۲۶ هنوز از اتصال سریال استفاده میکنند.
درگاه فایروایر
درگاهی ۴۰۰ مگابیتی که قرار بود بهجای یواسبی به استاندارد بدل شود
فایروایر نزدیکترین جایی بود که یواسبی تا مرز باختنِ جنگ استانداردها رسید. این فناوری را اپل پایه گذاشت و سازندگان بزرگی چون پاناسونیک و سونی هم آن را پیش بردند؛ فایروایر ظاهراً اتصال همگانیِ دوربینهای ویدئویی و حتی چند نسل نخست آیپاد بود. با سرعت ۴۰۰ مگابیت بر ثانیه، فایروایر ۳۳ برابر سریعتر از نخستین نسل یواسبی بود.
اما پافشاری استیو جابز بر فایروایر ارزان تمام نمیشد، زیرا حمایت اپل بهای سنگینی داشت و برای هر درگاه فروختهشده، یک دلار حق امتیاز میخواست؛ در مقابل، یواسبی بسیار ارزانتر بود و نسل دومش سرانجام با سرعت ۴۸۰ مگابیت بر ثانیه به آن رسید. وقتی سازندگانی مانند اینتل پشت یواسبی ایستادند، فایروایر یکییکی کنار گذاشته شد. خود اپل هم سرانجام از آن چشم پوشید و در خط تولیدش تاندربولت را جایگزینش کرد. با انتشار مکاواس ۲۶، رایانههای مک دیگر سختافزار فایروایر را حتی با مبدل هم نمیشناسند.
یک بخش حیاتی از فایروایر برای خیلیها، نسلهای نخست آیپاد بود؛ آن دستگاههای درشت و آشنا. سه نسل اول آیپاد فقط از فایروایر پشتیبانی میکردند، و برای بسیاری از خریداران تازهکار این یعنی رفتن به نزدیکترین فروشگاه سختافزار رایانه برای یک ارتقای فوری. آیپاد نسل چهارم هم از یواسبی و هم از فایروایر پشتیبانی کرد، اما آیپاد نسل پنجم و آیپاد نانو آن را بهکلی کنار گذاشتند، چون سرعت ۴۸۰ مگابیتی یواسبی ۲.۰ سرانجام بهطور قابل اعتماد از فناوری قدیمیتر سریعتر شده بود.
ویجیای
درگاهی آنالوگِ ۱۵ پین که هنوز در چند چیدمان دوام آورده است
زمانی بود که پیوند میان رایانه و نمایشگر بهصورت آنالوگ و از راه ویجیای انجام میشد. آنقدر هم دور نیست؛ با این حال، ویجیای هنوز در سال ۲۰۲۶ بهطور گسترده به کار میرود، چون این فناوری با گذر این همه سال حاضر نیست کنار برود. ویجیای از یک کانکتور ۱۵ پین استفاده میکند و میتواند وضوح ۱۰۸۰پی را از طریق سیگنال آنالوگ منتقل کند؛ گیرنده هم آن را به دیجیتال تبدیل میکند.
برخلاف دیسپلیپورت و اچدیامآی، ویجیای تنها تصویر را منتقل میکند و زمانی در تلویزیونهای لامپی و روزهای نخست نمایشگرهای کریستال مایع کاربرد فراوانی داشت. تا چند سال پیش، مادربردها هنوز یک درگاه ویجیای برای نمایشگرهای رویبرد داشتند، اما با پیشرفت فناوری، این درگاهها جای خود را به اچدیامآی و دیسپلیپورت دادهاند.
هنوز هم در اینترنتکافهها، فروشگاههای خواربار و جاهای دیگری که فناوری در آنها از پیشرفت سر باز زده اما هنوز کار راه میاندازد، کابلهای ویجیای زیادی پیدا میکنید؛ و چون ویجیای ۱۰۸۰پی را منتقل میکند، این وضوح برای بیشتر کارها بیش از اندازه کافی است.
یک درگاه برای جایگزینی همگان
زمانی هر دستگاه درگاه ویژه خودش را میخواست، اما امروز یواسبی-سی همهچیز را یکجا انجام میدهد: شارژ، جابهجاییِ سیگنالهای تصویر و صدا، یا انتقال داده. چند درگاه از مُدافتاده، مثل ویجیای، با وجود منسوخ شدن هنوز جان میکنند؛ نه از سر نوستالژی، بلکه چون برای بسیاری هنوز بهکار میآیند و بیدردسر کار میکنند.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Shaheer Khan است. مشاهده مقاله اصلی