در چند سال گذشته، تقریباً برای هر کاری از نوشن استفاده کرده‌ام. چه می‌خواستم پیوندهای سودمند را ذخیره کنم و چه یادداشت بردارم، نوشن همیشه نخستین انتخابم بود. برای پژوهش‌هایم نیز به آن تکیه داشتم: یک پایگاه داده برای منابع ساخته بودم و برای هر موضوع هم صفحه‌ای جداگانه داشتم. هر زمان لازم بود، می‌توانستم مطلب موردنظرم را جست‌وجو کنم. روی کاغذ، همه‌چیز منظم و سامان‌یافته به نظر می‌رسید؛ بااین‌حال، گاهی به بن‌بست می‌خوردم.
وقتی پژوهشم پیچیده می‌شود، اغلب احساس می‌کنم به‌جای آنکه اطلاعات را واقعاً به هم پیوند دهم، فقط مشغول گردآوری آن‌ها هستم. برای اینکه بفهمم ایده‌ها چه ارتباطی با یکدیگر دارند، ناچار بودم مدام میان صفحه‌های مختلف جابه‌جا شوم.
پس از آزمودن چند برنامه یادداشت‌برداری، سرانجام هپتابیس را پیدا کردم.
با هپتابیس آشنا شوید
فضایی دیداری برای ژرف‌اندیشی در پژوهش
هپتابیس برنامه‌ای برای یادداشت‌برداری و مدیریت دانش است که به‌طور ویژه برای یادگیری، پژوهش و درک موضوعات پیچیده طراحی شده است. این برنامه نسخه دسکتاپ دارد و از دستگاه‌های همراه نیز پشتیبانی می‌کند؛ بنابراین می‌توانید در دستگاه‌های گوناگون به کارهایتان دسترسی داشته باشید.
هپتابیس برای کسانی ساخته شده است که هم‌زمان با چندین ایده سروکار دارند؛ برای نمونه، دانشجویانی که پایان‌نامه می‌نویسند یا نویسندگانی که برای مطالب بلند پژوهش می‌کنند. اگر یادداشت‌هایتان بیشتر شامل فهرست کارها و صورت‌جلسه‌هاست، واقعاً به هپتابیس نیازی ندارید. اما اگر وقت خود را صرف خواندن، اندیشیدن و پیوند دادن ایده‌ها می‌کنید، هپتابیس برای شما ساخته شده است.
مفاهیم بنیادینی که هپتابیس را متمایز می‌کنند
فراتر از یک برنامه یادداشت‌برداری معمولی
بزرگ‌ترین تفاوت در این نیست که هپتابیس «کارت» دارد و نوشن «صفحه»؛ بلکه در شیوه‌ای است که قرار است از این بخش‌های اطلاعاتی استفاده شود.
هپتابیس بر دو مفهوم بنیادین استوار است:
کارت: یادداشت کوچکی است که می‌توانید یک ایده را در آن نگه دارید. می‌توان به آن متن، عنوان، فهرست، تصویر، پرونده، جدول، ویدئو و انواع دیگر محتوا افزود. کارت‌ها به‌جای آنکه تنها به یک تخته سفید تعلق داشته باشند، در کتابخانه مرکزی کارت‌ها نگهداری می‌شوند. ازاین‌رو، می‌توانید یک کارت را بدون ساخت پرونده‌های تکراری روی چندین تخته فضایی قرار دهید.
در نوشن، یادداشت‌هایم را بیشتر در قالب صفحه‌های بلند سامان می‌دادم. در هپتابیس می‌توانم آن‌ها را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم و بر پایه ایده‌ها مرتب کنم. این ویژگی زمانی سودمند است که بخواهم دوباره از اطلاعات استفاده کنم یا بفهمم ایده‌هایم چگونه به یکدیگر پیوند خورده‌اند.
تخته سفید: هپتابیس در این بخش واقعاً خود را از دیگران متمایز می‌کند. تخته سفید بومی بی‌انتها در اختیارتان می‌گذارد تا کارت‌ها را روی آن قرار دهید و به هر شکلی که با پروژه‌تان سازگار است بچینید.
نوشن نیز در برخی بخش‌ها حسی شبیه کار روی بوم را پدید می‌آورد، اما هپتابیس از پایه برای تفکر دیداری ساخته شده است. می‌توانم ایده‌های مرتبط را کنار هم بکشم و میانشان پیکان رسم کنم. همچنین با یک نگاه، پیوندها یا خلأها را ببینم. همین ویژگی به من کمک کرد بفهمم چرا پژوهش‌هایم همیشه پراکنده به نظر می‌رسیدند.
الگوهایی را دیدم که در نوشن از چشمم پنهان مانده بودند
اکنون پیوندهای پژوهشم را می‌بینم
آزمون واقعی زمانی آغاز شد که هپتابیس را برای پروژه‌ای جدی به کار گرفتم. هنگام کار با نوشن، معمولاً از یک صفحه شروع می‌کردم و ساختار را از بالا به پایین گسترش می‌دادم. صفحه‌ام اغلب شامل یک عنوان، چند بخش و زیربخش، یادداشت‌ها، پیوندها و شاید پایگاه داده‌ای از منابع مرتبط بود. وقتی همه اطلاعات را از پیش در اختیار داشته باشم، این ساختار به‌خوبی جواب می‌دهد.
اما پژوهش همیشه چنین روندی ندارد. بسیاری از اوقات، کارم را نه با یک طرح کلی، بلکه با یک پرسش آغاز می‌کنم. چندین ایده را یک‌جا می‌نویسم، بی‌آنکه بدانم کدام‌یک مهم خواهند شد یا مفاهیم گوناگون در نهایت چگونه در کنار هم قرار خواهند گرفت.
به همین دلیل، مشتاق بودم تخته سفید بی‌انتهای هپتابیس را بیازمایم. ابتدا چند منبع را خواندم و ایده‌های کلیدی را به کارت تبدیل کردم؛ هر کارت برای یک ایده. راستش را بخواهید، این کار از چسباندن بخش‌های برجسته‌شده در یک صفحه نوشن کندتر به نظر می‌رسید. با حوصله کارت‌ها را روی تخته سفید چیدم، اما نتیجه بی‌درنگ آشکار شد. می‌توانستم شکل‌گیری خوشه‌های فکری را ببینم. سه کارت از سه منبع متفاوت، در اصل حرف یکسانی می‌زدند و دو کارت دیگر با یکدیگر در تضاد بودند. وقتی آن‌ها را کنار هم دیدم، بسیار معنادارتر از زمانی بودند که در سندهای جداگانه دفن شده بودند. گوشه‌ای خالی نیز وجود داشت که نشان می‌داد یکی از استدلال‌ها به پشتوانه‌ای نیاز دارد که هنوز پیدایش نکرده‌ام.
این همان چیزی بود که کم داشتم. نوشن پژوهش‌هایم را در خود نگه می‌داشت، اما هپتابیس کمک می‌کرد آن‌ها را ببینم. به این ترتیب، طرح‌ریزی یک موضوع آسان‌تر می‌شود و وقتی نوشتن پیش‌نویس را آغاز می‌کنم، دیگر به صفحه‌ای خالی خیره نیستم؛ ساختاری دیدنی از پیش در برابرم شکل گرفته است.
چند نکته برای شروع سریع
آموخته‌هایم از کار با هپتابیس
اگر به ساختارهای پوشه‌ای سخت‌گیرانه یا فهرست‌های منظم پایگاه داده عادت دارید، بوم خالی هپتابیس شاید در آغاز گیج‌کننده به نظر برسد. من هم همین احساس را داشتم، اما وقتی کار با آن را شروع کنید، به‌احتمال زیاد از آن خوشتان می‌آید.
نخست، کار با هپتابیس را تنها برای یک پروژه آغاز کنید. لازم نیست هیجان‌زده شوید و بکوشید همه فضای کاری خود را در یک روز به آن انتقال دهید. کارت‌ها را نیز کوچک نگه دارید. من معمولاً از این اصل پیروی می‌کنم: هر کارت، یک ایده. همین اصل باعث می‌شود بخش‌های دیگر به‌درستی کار کنند. همچنین، به‌جای اختصاص تخته سفید به موضوعی کلی، ترجیح می‌دهم برای هر پرسش یا پروژه یک تخته جداگانه بسازم. مثلاً به‌جای «فضای ذخیره‌سازی ابری»، تخته‌ای برای این پرسش می‌سازم: «آیا باید کتابخانه عکس‌هایم را از گوگل فوتوز به گزینه‌ای با میزبانی شخصی منتقل کنم؟» دلیلش این است که خواندن تخته‌های متمرکز آسان‌تر است و می‌توان یک کارت را در چند تخته به کار برد.
برخلاف نوشن، در هپتابیس از همان ابتدا برچسب‌های فراوانی اضافه نمی‌کنم. می‌گذارم ساختار ابتدا روی تخته سفید شکل بگیرد. هنگام کار روی یک پروژه نیز مرتب به تخته‌هایم سر می‌زنم. این کار کمک می‌کند با گذشت زمان، پیوندها و الگوهای تازه را ببینم.
هپتابیس در برابر نوشن؛ مقایسه‌ای سریع
دو ابزار و دو رویکرد کاملاً متفاوت برای سامان‌دهی اطلاعات
نوشن و هپتابیس هر دو برای سامان‌دهی اطلاعات به کار می‌روند، اما به‌نظر من یکسان نیستند. طراحی بنیادین، نقاط قوت و حتی کاربردهای هرکدام با دیگری تفاوت دارد.
بیایید نگاهی کوتاه به تفاوت‌های نوشن و هپتابیس بیندازیم:
| هپتابیس | نوشن | |
|---|---|---|
| مناسب‌ترین کاربرد | پژوهش، یادگیری و تفکر دیداری | یادداشت‌برداری، نگارش اسناد، مدیریت پروژه، دانش‌نامه‌ها و پایگاه‌های داده ساختاریافته |
| سامان‌دهی ایده‌ها | دیداری یا فضایی | سلسله‌مراتبی و مبتنی بر پایگاه داده |
| ویژگی‌های اصلی | کارت‌ها و تخته‌های سفید | صفحه‌ها، بلوک‌ها و پایگاه‌های داده |
| همکاری گروهی | در کانون توجه نیست | عالی |
| شیب یادگیری | متوسط | متوسط |
| استفاده دوباره از یادداشت‌ها | به‌کارگیری یک کارت در چند تخته سفید | اغلب در یک جای مشخص، همراه با پیوندها |
| کاربرد شاخص | عالی برای ترسیم روابط و پیوندها | عالی برای نگهداری اطلاعات ساختاریافته |
| نسخه رایگان | خیر | بله |
بد نیست بدانید که هپتابیس محصولی پولی با دوره آزمایشی است و طرح رایگان سخاوتمندانه‌ای ندارد. در مقابل، نوشن طرحی رایگان ارائه می‌دهد که امکانات فراوانی را پوشش می‌دهد.
هپتابیس لزوماً جایگزین نوشن نیست
پس از آغاز کار با Heptabase، استفاده از Notion را کنار نگذاشتم و هر روز با هر دو سروکار دارم. به‌گمانم این دو برنامه، دو نیاز متفاوت را برطرف می‌کنند. برای سامان‌دهی کارها، پیگیری پروژه‌ها، همکاری با دیگران و نگهداری مطالب مرجعی که باید به‌سرعت به آن‌ها دسترسی داشته باشم، از Notion استفاده می‌کنم.
در مقابل، وقتی می‌خواهم پژوهشی عمیق انجام دهم، مطالب پیچیده‌ای را بررسی کنم یا نوشته‌ای بلند با پیوند میان منابع گوناگون بنویسم، Heptabase را ترجیح می‌دهم.
منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Kanika Gogia است. مشاهده مقاله اصلی