بارها دیدهام که درصد سلامت باتریام یکشبه پایین آمده و هر بار احساس کردهام باتری در آستانهٔ از کار افتادن است. چون ابزار سنجش باتری لپتاپ این عدد را قطعی نشان میداد، گمان میکردم افت آن از ۹۱ به ۸۵ ثابت میکند که سلولها دارند توان خود را از دست میدهند. اما واقعیت دقیقاً این نیست؛ وقتی فهمیدم این عدد فقط برآوردی ناقص است، تازه توانستم از آن بهتر استفاده کنم.
عدد سلامت باتری یک نسبت است، نه اندازهگیری مستقیم
همهچیز به دو عددی وابسته است که هرگز ندیدهاید
برای درک معنای واقعی درصد سلامت باتری، راه سادهای وجود دارد. اگر ظرفیت طراحی باتری لپتاپ 60Wh باشد، اما ظرفیت شارژ کامل گزارششدهٔ آن 51Wh باشد، سلامت باتری ۸۵% است.
Wh مخفف واتساعت و واحدی برای سنجش ظرفیت انرژی است.
هرگاه ویندوز یا ابزار سازنده سلامت باتری را گزارش میکند، عدد نمایشدادهشده بر دو مقداری استوار است که سامانهٔ باتری گزارش میکند: ظرفیت طراحی و ظرفیت شارژ کامل. با یک رابطهٔ ساده میتوانید سلامت باتری لپتاپتان را محاسبه کنید: Health = Full Charge Capacity / Design Capacity.
- ظرفیت طراحی (Design Capacity): این مقدار ثابت است و در کارخانه تعیین میشود. ظرفیت طراحی همان مقدار انرژیای است که باتری هنگام تولید برای نگهداری آن ساخته شده است.
- ظرفیت شارژ کامل (Full Charge Capacity): این عدد پیوسته تغییر میکند و نشان میدهد کنترلگر برآورد کرده است که باتری در حالت شارژ کامل چه میزان انرژی میتواند دریافت و آزاد کند.
اگر درصد سلامت روی ۱۰۰% باشد، الزاماً به این معنا نیست که باتری کاملاً نو است؛ بااینحال، نشان میدهد ظرفیت شارژ کامل کنونی بسیار به ظرفیت طراحی نزدیک است. آنچه در نوار وظیفه میبینید، سطح شارژ است و با سلامت باتری تفاوت دارد. برای نمونه، اگر این عدد ۳۷% باشد، یعنی باتری اکنون تا چه اندازه پر است؛ اما سلامت ۸۵% به اندازهٔ واقعی همین مخزن اشاره دارد. از آنجا که رابط کاربری این دو را بهدرستی از هم جدا نمیکند، اشتباه گرفتنشان بسیار آسان است.
ظرفیت شارژ کامل عددی ثابت نیست؛ کنترلگر برآورد خود را با گذشت زمان بازنگری میکند، بنابراین ممکن است این مقدار بهشکلی غیرمنتظره تغییر کند.
باتری شما یکشبه ۵% از ظرفیتش را از دست نداده است
وقتی عدد ناگهان افت میکند، واقعاً چه رخ داده است؟
ممکن است سلامت باتری لپتاپتان چند ماه روی ۹۱% بماند و ناگهان یک روز صبح به ۸۶% برسد. این افت به معنای رخدادن اتفاقی چشمگیر در طول شب یا ازدسترفتن ناگهانی ظرفیت سلولهای باتری نیست؛ شاید کنترلگر صرفاً برآورد خود را بهروز کرده باشد.
سامانه پیوسته برآورد خود از ظرفیت شارژ کامل را دقیقتر میکند. سامانههای مدیریت باتری برای برآورد وضعیت و ظرفیت آن، از اندازهگیریهایی مانند ولتاژ، جریان، دما و رفتار باتری هنگام شارژ و تخلیه بهره میگیرند. روش دقیق این کار بسته به نوع باتری و سازنده متفاوت است. اگر برآورد کنترلگر دقیقتر شود، ممکن است عدد گزارششده کاهش یابد، بیآنکه تغییری در سلولها رخ داده باشد. عکس این حالت نیز امکانپذیر است: کنترلگری که تاکنون ظرفیت را کمتر از مقدار واقعی برآورد میکرده، پس از واسنجی عدد بالاتری نشان میدهد.
دما نیز میتواند بر عددی که میبینید اثر بگذارد. سرما یا گرما ممکن است ولتاژی را که کنترلگر تشخیص میدهد تغییر دهد و حتی بدون دگرگونی در وضعیت شیمیایی باتری، به نمایش عددی متفاوت بینجامد. مقدار گزارششده تنها با بهروزرسانی جدولهای جبرانی کنترلگر تغییر میکند. پایداری ظرفیت گزارششده نیز میتواند به الگوی شارژ و شیوهٔ استفاده وابسته باشد؛ استفاده و شارژ منظم معمولاً برآوردهای باثباتتری به همراه دارد.
یک اندازهگیری منفرد فقط یک نقطهٔ داده است، اما اندازهگیریهای چند هفتهای روند را آشکار میکنند. بنابراین از یک افت ناگهانی از ۹۱% به ۸۰% نمیتوان نتیجهٔ چندانی گرفت. در مقابل، اگر طی چند ماه ببینید ۹۱% به ۸۸%، سپس ۸۶% و بعد ۸۴% میرسد، میتوان دریافت که این برآورد فرسودگی واقعی را دنبال میکند. هرچند کاهش ظرفیت باتری و دقیقتر شدن اطلاعات سامانه دو رویداد جداگانهاند، ممکن است هر دو اعداد یکسانی روی صفحه نمایش دهند.
سلامت باتری با توان آن یکی نیست
چرا دو باتری با درصد یکسان میتوانند رفتاری کاملاً متفاوت داشته باشند؟
با فرسوده شدن باتری، توانایی آن برای تأمین سریع نیرو ممکن است با آهنگی متفاوت از کاهش ظرفیت کلیاش افت کند. مقاومت داخلی باتری با افزایش عمر آن بالا میرود. حتی اگر سلولها هنوز انرژی زیادی در خود نگه دارند، ممکن است باتری هنگام افزایش نیاز پردازندهٔ گرافیکی یا پردازندهٔ اصلی نتواند آن انرژی را بهسرعت تأمین کند.
به همین دلیل، حتی اگر دو باتری هر دو سلامت ۸۵ درصدی را گزارش کنند، ممکن است هنگام رندر سنگین، بازی یا تماس تصویری رفتاری کاملاً متفاوت داشته باشند. این وضعیت مانند دو مخزن هماندازه است که لولهٔ یکی از آنها باریک شده و جریان را محدود میکند. در یک باتری، ولتاژ پایدار میماند؛ اما در دیگری افت میکند و باعث کاهش توان سامانه یا حتی خاموششدن دستگاه میشود، با آنکه نشانگر درصد هنوز وجود شارژ را نشان میدهد. افت ولتاژ تنها یکی از دلایل متعددی است که میتواند ناهمخوانی میان درصد شارژ و عملکرد واقعی باتری را توضیح دهد.
عدد سلامت، وضعیت پیچیدهٔ باتری را در قالب یک برآورد ساده از ظرفیت خلاصه میکند؛ بنابراین بسیاری از عوامل مؤثر بر رفتار باتری در آن بازتاب نمییابند. یک درصد بهتنهایی نمیتواند بار همهٔ این اطلاعات را به دوش بکشد.
| این درصد به شما میگوید: | اما این موارد را نشان نمیدهد: |
|---|---|
| ظرفیت برآوردشدهٔ باتری در حالت شارژ کامل، در مقایسه با مشخصات اولیه، چقدر است | باتری زیر بار سنگین تا چه اندازه میتواند توان موردنیاز را تأمین کند |
| آیا ظرفیت باتری بهمرور زمان روندی کاهشی دارد | وضعیت فیزیکی باتری چگونه است |
| نشانهای سودمند از فرسودگی بلندمدت باتری | علت دقیق خاموششدن یا کندشدن دستگاه |
چگونه پیامهای واقعی باتری را بخوانیم
این عدد نادرست نیست؛ فقط همهٔ واقعیت را بازگو نمیکند. آن را یک نشانه بدانید، نه حکمی قطعی. بنابراین، بهجای تکیه بر عدد یک روز خاص، بهتر است روند تغییرات را در طول چند هفته زیر نظر بگیرید.
ویندوز سابقهٔ واقعی باتری را در گزارش باتری نگه میدارد؛ برای ساختن این گزارش میتوانید فرمان powercfg /batteryreport را در خط فرمان اجرا کنید. این گزارش ظرفیت طراحی، ظرفیت شارژ کامل و روند تغییر ظرفیت شارژ کامل در گذر زمان را نشان میدهد.
مراقب روند کاهشی پیوسته باشید؛ همچنین ببینید آیا زمان کارکرد واقعی باتری آنقدر افت کرده است که در استفادهٔ روزمره بهوضوح احساس شود. خاموششدنهای ناگهانی و تکرارشونده در حالی که نشانگر هنوز وجود شارژ را نشان میدهد نیز نباید نادیده گرفته شود.
هرچند لپتاپ اطلاعات فراوانی دربارهٔ باتری دارد، نمیتواند درون سلولهای آن را ببیند و در نتیجه قادر نیست داوری کاملاً دقیق و قطعی ارائه کند.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Afam Onyimadu است. مشاهده مقاله اصلی