گوگل با سختافزار تلفن هوشمند بیگانه نیست. امروز گوشیهای گوگل پیکسل را میسازد و پیش از آن، با شرکتهایی چون اچتیسی، سامسونگ، الجی، ایسوس و موتورولا برای ساخت گوشیهای نکسوس همکاری میکرد. بهراحتی میتوان فراموش کرد که گوگل، با احتساب برندهای نکسوس و پیکسل، ۱۶ سال است سختافزار تلفن هوشمند میسازد. ممکن بود برند دیگری از گوشیهای گوگل هم وجود داشته باشد، اما هرگز به سرانجام نرسید. پروژه آرا طرحی برای ساخت گوشی ماژولار بود که میخواست دقیقاً همان چیزی را به کاربر بدهد که میخواست: راهی برای ارتقای تدریجی گوشی، با افزودن یا حذف قابلیتها بر اساس نیاز.
گوگل در آغاز برای پروژه آرا برنامههای بزرگی داشت. مدیر مهندسی گروه پروژهها و فناوریهای پیشرفته گوگل حتی یکبار گفت تیم پروژه آرا دستبهکار شده بود تا «برای شش میلیارد نفر پلتفرم طراحی کند». هدف، ساخت گوشی پایهای با هزینهای تنها ۵۰ دلار بود که بتوان آن را در گذر زمان با قطعات ماژولار ارتقا داد. گوگل میخواست از این راه، هم کاربران گوشیهای هوشمند و هم کاربران گوشیهای ساده را به مهاجرت ترغیب کند: ورود کمهزینه و انعطافپذیری بیپایان. البته چنین نشد. پروژه آرا هرگز واقعاً جان نگرفت و به یکی دیگر از طرحهای «میتوانست باشد» گوگل تبدیل شد.
موتورولا زمینه را برای پروژه آرا فراهم کرد
گوگل موتورولا موبیلیتی را خرید و بعد به لنوو فروخت
اوایل دههٔ ۲۰۱۰، دوران عجیبی برای گوگل و موتورولا بود. پروژه آرا زادهٔ موتورولا موبیلیتی بود؛ شرکتی که از ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ در مالکیت گوگل قرار داشت. گوگل موتورولا موبیلیتی را خرید تا انبوهی از حقاختراعهایش را به دست آورد، زیرا باید از برندهای همکار اندروید در برابر دعاوی احتمالی نقض حقاختراع محافظت میکرد. کسبوکار سختافزار نیز امتیازی جانبی بود که بعدها به لنوو فروخته شد. موتورولا موبیلیتی، زمانی که زیرمجموعه گوگل بود، ایدهٔ گوشی ماژولار پروژه آرا را کلید زد. پس از فروش به لنوو، خود پروژه آرا در اختیار گوگل باقی ماند.
پروژه آرا برای ارزانتر، قابلارتقاتر و ماژولارتر کردن گوشیهای هوشمند طراحی شده بود. با افزایش پیدرپی قیمت گوشیهای هوشمند در ۲۰۲۶، داشتن گوشی ماژولاری با قیمت پایه پایین و امکان ارتقاهای سفارشی، شبیه رؤیاست. آن زمان، در سراسر جهان تنها حدود یک میلیارد کاربر گوشی هوشمند وجود داشت. پروژه آرا میخواست هم تجربهٔ دارندگان فعلی را بهتر کند و هم همهٔ سیاره را به این جریان وارد سازد. با فهرستی از قطعات که قیمت گوشی پایهٔ پروژه آرا را از تنها ۵۰ دلار آغاز میکرد، گوگل و موتورولا قصد داشتند آن را در دسترس همگان قرار دهند.
ایدهٔ اصلی بر پایهٔ یک فریم، یا اسکلت درونی، شکل گرفته بود که ماژولها به آن متصل میشدند. گوگل این فریمهای فلزی را میساخت، اما ماژولهای متصل به آن میتوانستند محصول شرکتهای ثالث باشند. طبق برنامه، کاربران میتوانستند میان فریمهای «مینی» و «متوسط» یکی را انتخاب کنند. هر دو با معیارهای امروزِ گوشیهای هوشمند بسیار کوچک به نظر میرسیدند. قرار بود فریم متوسطِ پروژه آرا تقریباً هماندازهٔ گوگل نکسوس ۵ باشد.
در بخش جلویی این اسکلت، یک ماژول نمایشگر قرار میگرفت و در جلو و پشت آن نیز برای ماژولهای ضروری دیگر فضا وجود داشت. انتظار میرفت بدنهٔ پایه حدود ۱۵ دلار قیمت داشته باشد و کیت آغازین ۵۰ دلاری، نمایشگر، پردازندهٔ پایه و اتصال وایفای را نیز در بر بگیرد. از آنجا که قرار بود این پلتفرم باز باشد، شرکتهای ثالث میتوانستند بدون پرداخت هزینه به گوگل، برای پروژه آرا ماژول بسازند.
گوگل پروژهٔ گوشی ماژولار را لغو کرد
پروژه آرا به یکی از آزمایشهای ناموفق گوگل بدل شد
جذابیت اصلی پروژه آرا در ماهیت ماژولار و بازِ آن بود. فریم متوسط در پشت خود آرایشی از شیارهای ماژولار ۳×۶ داشت که ماژولهای ۱×۱، ۱×۲ و ۲×۲ را میپذیرفت. این ماژولها قرار بود قطعات پایهای مانند پردازنده، نمایشگر یا دوربین را فراهم کنند، اما ایده این بود که ماژولهای تخصصی هم ساخته شوند. برای نمونه، یک سازنده میتوانست ماژول دستهٔ بازی یا پروژکتور بسازد که به فریم پایه متصل شود.
پروژه آرا در سال ۲۰۱۳ بهطور رسمی معرفی شد و آغاز قدرتمندی داشت. در گوگل آی/او ۲۰۱۴ نمایشی نسبتاً ناموفق از پروژه آرا برگزار شد و قرار بود نمونهٔ اولیهای با نام «اسپیرال ۲» را در پورتوریکو در ۲۰۲۵ آزمایش کنند. از همینجا اوضاع رو به فروپاشی گذاشت. گوگل طرح آزمایشی پورتوریکو را به تعویق انداخت و وقتی در گوگل آی/او ۲۰۱۶ دوباره پروژه آرا را دیدیم، ایده بسیار کمپروازتر شده بود. «نسخهٔ توسعهدهندهٔ پروژه آرا» دیگر کاملاً ماژولار یا قابلارتقا نبود. این نسخه قطعات اصلی ثابتی داشت که ماژولهای اضافی آنها را تکمیل میکردند و بهسختی بازتابدهندهٔ چشمانداز اولیهٔ پروژه آرا بود.
با این حال، نسخهٔ توسعهدهنده با جدول زمانی ظاهراً معقولی همراه بود. گوگل قصد داشت این نسخه را اواخر همان سال عرضه کند و عرضهٔ رسمی پروژه آرا را به سال بعد موکول کند. اما کار به آنجا نرسید. در سپتامبر ۲۰۱۶، تنها چند ماه پس از آنکه گوگل نسخهٔ توسعهدهنده را در گوگل آی/او ۲۰۱۶ رونمایی کرد، پروژه آرا رسماً لغو شد.
مفهوم گوشی ماژولار هنوز زنده است
تکنو نشان میدهد گوشی ماژولار ۲۰۲۶ چه شکلی میتواند داشته باشد
مفهوم گوشی ماژولار گوگل مرده است و به فهرست بلند پروژههایی پیوسته که هرگز از مقر این شرکت در مانتینویوی کالیفرنیا فراتر نرفتند. عجیب است که بیش از یک دهه بعد، گوشیهای ماژولار هنوز هم برای سازندگان وسوسهبرانگیزند. شرکت چینی تکنو نمونهای مفهومی از یک گوشی ماژولار نشان داده که واقعاً چشمگیر به نظر میرسد؛ چیزی شبیه نسخهٔ توسعهدهندهای از پروژه آرا که هرگز به واقعیت نرسید. تکنو از یک گوشی پایه با ضخامت ۴٫۹ میلیمتر و قابلیتهای اصلی استفاده میکند و برای افزودن ماژولها و امکانات بیشتر، به سامانهای با نام فناوری اتصال مغناطیسی ماژولار تکیه دارد.
هرچند فیرفون ۶ دقیقاً مانند پروژه آرا «ماژولار» نیست، نمونهای دیگر از شرکتی است که گوشی هوشمندی میسازد که خود کاربر نیز میتواند آن را سرهم کند. این دیگر ایدهای روی کاغذ نیست — امروز میتوانید فیرفون ۶ را بخرید و خودتان تعمیرش کنید — و فیرفون نیز امتیازش را از همین ویژگی میگیرد. این گوشی بسیاری از چیزهایی را دارد که دوستداران تلفن هوشمند میگویند میخواهند؛ از جمله فضای ذخیرهسازی microSD قابلارتقا و باتریای که بهسادگی تعویض میشود. با این حال، برای بهرهمندی از چنین مزیتی باید بهای گزافی پرداخت کنید.
امروز در بازار چیزی دقیقاً شبیه آنچه گوگل برای پروژه آرا در سر داشت، پیدا نمیشود. گوشی ماژولاری با فریم ارزان و زیستبوم بازِ ماژولار، فعلاً وجود ندارد. در حالی که گوگل پرچمداران پیکسل را با قیمتی بیش از ۱٬۰۰۰ دلار میفروشد، ذهنم به پروژه آرا بازمیگردد؛ گوشیای که آغاز کار با آن، کسری از این مبلغ هزینه داشت.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Brady Snyder است. مشاهده مقاله اصلی