نام BlackBerry برای خیلیها یادآور گوشیهای کیبورددار قدیمی است، اما رد پای این شرکت هنوز در جایی بسیار مهمتر دیده میشود: داخل خودروها. بخش بزرگی از داشبوردهای دیجیتال، نمایشگرهای اطلاعاتی و حتی برخی سامانههای کمکی راننده روی نرمافزاری کار میکنند که ریشهاش به BlackBerry برمیگردد، هرچند روی صفحه خودرو معمولاً هیچ نامی از آن نمیبینید.
نویسنده MakeUseOf همین موضوع را در خودروی شخصیاش، یک 2023 Nissan Leaf، دنبال کرده و نتیجه جالب است: BlackBerry در صنعت خودرو واقعاً همهجا هست، اما نه الزاماً در هر خودرو و هر مدل.
سیستمعاملی که در صدها میلیون خودرو پنهان است
نام اصلی آن QNX است، نه BlackBerry
نرمافزاری که معمولاً دربارهاش صحبت میشود QNX است؛ یک سیستمعامل بلادرنگ که BlackBerry در سال ۲۰۱۰ آن را خرید. به گفته خود شرکت، QNX اکنون در بیش از ۲۵۵ میلیون خودرو در سراسر جهان استفاده شده و در برندهایی مانند BMW، Honda، Mercedes-Benz، Toyota، Volkswagen و Volvo حضور دارد.
کار QNX فقط نمایش یک منوی ساده روی نمایشگر مرکزی نیست. این سیستم میتواند پشت آمپر دیجیتال، سامانههای کمکراننده، بخشهایی از infotainment و اجزایی را مدیریت کند که زمان پاسخگویی دقیق و قابل پیشبینی برایشان مهم است. به همین دلیل، «بلادرنگ» بودن و گواهیهای ایمنی عملکردی برای آن بسیار مهمتر از چیزی مثل اجرای یک اپلیکیشن مسیریابی روی نمایشگر خودرو است.
BlackBerry حتی در ژانویه ۲۰۲۵ بخش سابق BlackBerry IoT را دوباره با نام QNX برجسته کرد؛ تصمیمی که نشان میدهد اعتبار QNX در صنعت خودرو برای شرکت از خاطره گوشیهای BlackBerry ارزشمندتر شده است.
اما Nissan Leaf جدید الزاماً QNX ندارد
بررسی امنیتی نشان داد این مدل به Linux تکیه کرده است
در مورد Nissan Leaf نویسنده، شواهد به مسیر دیگری ختم شد. یک شرکت پژوهش امنیت سایبری به نام PCAutomotive واحد infotainment مدل Nissan Leaf ZE1 را بررسی کرده بود؛ نسلی که از نظر بدنه و الکترونیک تا سال ۲۰۲۳ هم فروخته میشد. طبق آن بررسی، واحد infotainment ساخت Bosch بود و پردازنده اصلی آن بهجای QNX روی Linux اجرا میشد.
در همان سختافزار، یک تراشه جداگانه RH850 ارتباط با سامانههای دیگر خودرو را از طریق گذرگاه CAN bus مدیریت میکرد. این یعنی حتی اگر نمایشگر خودرو برای راننده شبیه هر سیستم infotainment دیگری باشد، معماری نرمافزاری و سختافزاری پشت آن میتواند کاملاً متفاوت باشد.
همان پژوهش چند آسیبپذیری واقعی هم پیدا کرد؛ از جمله سناریوهایی که پس از جفتشدن از طریق Bluetooth میتوانستند در سرعت پایین به عملکردهایی مانند فرمان یا قفل درها برسند. Nissan و Bosch پیش از انتشار عمومی یافتهها از موضوع باخبر شده بودند. پیام روشن است: مهم نیست پشت داشبورد QNX باشد یا Linux؛ بهروزرسانی امنیتی خودروها باید جدی گرفته شود.
فهرست جدید مشتریان QNX در اطلاعیههای BlackBerry نیز نام Nissan را برجسته نمیکند، در حالی که در سال ۲۰۱۰، زمانی که QNX هنوز تأمینکنندهای مستقل بود، Nissan و Infiniti در میان برندهای استفادهکننده از سامانههای مبتنی بر QNX دیده میشدند. ظاهراً مسیر Nissan در سالهای بعد تغییر کرده است.
هر خودروساز راه خودش را انتخاب کرده است
زیر ظاهر مشابه داشبورد، استاندارد واحدی وجود ندارد
یکی از دلایل محبوبیت Android Auto و CarPlay همین است که تجربه داخل خودرو را برای راننده استاندارد میکنند. وقتی پشت فرمان مدلهای مختلف مینشینید، یاد گرفتن منوی اختصاصی هر خودرو میتواند خستهکننده باشد؛ اما اتصال گوشی، محیطی آشنا و نسبتاً یکسان تحویل میدهد.
در لایه زیرین اما ماجرا یکدست نیست. Toyota عضو پروژه Automotive Grade Linux یا AGL است و از این پلتفرم در infotainment مدل ۲۰۱۸ Camry با تراشه Renesas استفاده کرده بود. Ford نیز در برخی محصولات جدید، مثل Lincoln Nautilus، از QNX فاصله گرفته و به Android Automotive رفته است؛ پلتفرمی که با Android Auto فرق دارد و خودش مستقیماً روی سیستم خودرو اجرا میشود.
در نتیجه QNX، Linux توکار و Android Automotive میتوانند از دید راننده خروجیهایی شبیه هم بسازند، اما پایههای کاملاً متفاوتی دارند. این تفاوت تا وقتی چیزی خراب نشود، هک نشود یا کسی کنجکاوانه دنبال آن نگردد، معمولاً دیده نمیشود.
مسئله بهروزرسانی و امنیت هم به همین انتخاب وابسته است
وقتی یک خودرو از Android Automotive استفاده میکند، میتواند تا حدی به مسیرهای آشنای Google برای بهروزرسانی امنیتی و قابلیتهای جدید تکیه کند. در مقابل، یک سیستم Linux که توسط تأمینکنندهای مانند Bosch ساخته شده، به هماهنگی میان تأمینکننده و خودروساز وابسته است؛ همان فرایند چندمرحلهای و کندی که در افشای آسیبپذیریهای Leaf دیده شد: گزارش در اوت ۲۰۲۳ ثبت شد و جزئیات در مارس ۲۰۲۵ عمومی شد.
QNX هم جایگاه میانی دارد. BlackBerry پلتفرم اصلی را عرضه میکند، اما هر خودروساز تصمیم میگیرد چه اجزایی روی آن اجرا شود و روند وصلهکردن چگونه پیش برود. بنابراین نام سیستمعامل فقط بخشی از داستان است؛ سیاست بهروزرسانی، همکاری تأمینکنندگان و سال مدل خودرو هم به همان اندازه مهماند.
احتمال BlackBerry هنوز بالاست، اما قطعی نیست
عدد ۲۵۵ میلیون خودرو برای QNX خیرهکننده است و نشان میدهد BlackBerry برخلاف تصور عمومی، از صنعت فناوری حذف نشده است. با این حال، کل صنعت خودرو روی یک راهحل واحد توافق نکرده و انتخاب نرمافزار به برند، تأمینکننده، مدل و حتی سال تولید بستگی دارد.
شاید خودروی فعلی شما واقعاً بخشی از نرمافزارهای BlackBerry را اجرا کند؛ شاید هم مثل Leaf جدیدتر نویسنده، Linux زیر نشان یک تأمینکننده قطعات داشته باشد. نکته مهم این است که راننده معمولاً این تفاوت را نمیبیند و احتمالاً همچنان بیشتر وقتش را با CarPlay یا Android Auto میگذراند، نه با نام سیستمعامل پنهان پشت داشبورد.
منبع: این مطلب یک بومیسازی و بازنویسی تحریریهای بر اساس مقالهای از MakeUseOf است: مشاهده مقاله اصلی.