یک لپ‌تاپ Dell Inspiron با بیش از یک دهه عمر دارم که به پردازنده نسل دوم Intel Core i3، حافظه رم ۴ GB و پردازنده گرافیکی یکپارچه Intel HD مجهز است. این دستگاه در آغاز با Windows ۷ عرضه شد و بعدها به Windows ۱۰ ارتقا یافت. بااین‌حال، پس از ۱۳ سال دیگر چندان سرحال نیست و انجام هر کاری با آن، خود به دردسری جداگانه تبدیل شده است.
با اینکه پشتیبانی رسمی از Windows ۱۰ پایان یافته است ــ مگر اینکه در طرح دریافت وصله‌های امنیتی اضافی ثبت‌نام کرده باشید ــ سخت‌افزار شما مجبور نیست همراه آن بازنشسته شود. من به‌جای بازیافت رایانه، با Damn Small Linux فرصت دیگری به آن دادم؛ سیستم‌عاملی که کارش را با آزمایشی مشهور در اندازه 50MB آغاز کرد و نشان داد برای داشتن رایانه‌ای کارآمد، نیازی به نرم‌افزارهای حجیم و سنگین نیست.
نسخه امروزی برای جای دادن درایورها و برنامه‌های ضروری به 700MB رسیده است، اما هنوز آن‌قدر کم‌حجم هست که بتواند جان تازه‌ای به سخت‌افزارهای قدیمی ببخشد.
دَم اسمال لینوکس چیست؟
توزیع سبک لینوکس برای سخت‌افزارهای قدیمی
Damn Small Linux در سال ۲۰۰۳ به‌عنوان آزمایشی برای سنجیدن میزان امکانات قابل جای‌دادن در 50MB آغاز شد و به همین دلیل لقب «سیستم‌عامل ۵۰ MB» را گرفت. نسخه نخست آن به‌طور کامل از روی یک سی‌دی در ابعاد کارت ویزیت اجرا می‌شد و نشان می‌داد که برای داشتن میزکار لینوکسی کاربردی، به چندین گیگابایت فضا نیاز نیست.
پس از سال‌ها سکوت، DSL در سال ۲۰۲۴ با هدف واقع‌بینانه‌ترِ 700MB بازگشت؛ اندازه‌ای که همچنان برای یک سی‌دی مناسب بود، اما فضای کافی برای درایورها و برنامه‌های امروزی و واقعاً کاربردی فراهم می‌کرد.
تازه‌ترین نسخه بر پایه antiX ۲۳ i386 ساخته شده است؛ زیربنایی سبک که ضمن پایین نگه‌داشتن مصرف منابع، DSL را با طیف گسترده‌ای از سخت‌افزارها سازگار می‌کند. این توزیع برای دستگاه‌هایی در نظر گرفته شده است که توان اجرای سیستم‌عامل‌های امروزی را ندارند؛ از جمله نت‌بوک‌های قدیمی، رایانه‌های مجهز به نسل نخست پردازنده‌های Intel Core و رایانه‌های رومیزی دارای Pentium ۴.
DSL با کاربردی‌کردن دوباره رایانه‌های قدیمی، از سر ازآوردن آن‌ها در مراکز دفن زباله جلوگیری می‌کند. این بسته دو مدیر پنجره Fluxbox و JWM، چندین مرورگر از Firefox-ESR گرفته تا Dillo فوق‌سبک، برنامه‌های اداری مانند AbiWord و Gnumeric و ده‌ها ابزار خط فرمان را در خود جای داده است.
نصب دَم اسمال لینوکس
نصب آشنا از روی حافظه USB راه‌انداز
برای آغاز کار با DSL، به یک حافظه USB با دست‌کم 1GB گنجایش و رایانه‌ای نیاز دارید که بتواند از USB راه‌اندازی شود. به صفحه Damn Small Linux بروید و فایل ISO را بارگیری کنید.
اکنون باید یک حافظه USB راه‌انداز بسازید و برای این کار چند گزینه دارید. می‌توانید با ابزاری مانند Rufus یا balenaEtcher، فایل ISO را مستقیماً روی حافظه بنویسید. من شخصاً ترجیح می‌دهم با Ventoy یک حافظه USB چندراه‌اندازه بسازم. به این ترتیب می‌توان چندین فایل ISO را روی یک حافظه نگه داشت و هرکدام را که لازم بود راه‌اندازی کرد. کافی است Ventoy را یک‌بار روی حافظه USB نصب کنید و سپس فایل ISO مربوط به DSL را مانند هر فایل معمولی دیگری در آن کپی کنید.
وقتی حافظه USB آماده شد، رایانه را بازراه‌اندازی و سیستم را از روی آن اجرا کنید. شاید لازم باشد هنگام آغاز به کار، کلید F12، F2 یا ESC را فشار دهید تا به فهرست راه‌اندازی دسترسی پیدا کنید. حافظه USB را از فهرست برگزینید تا بارگذاری DSL آغاز شود.
محیط زنده به شما اجازه می‌دهد پیش از نصب، همه‌چیز را بیازمایید. از این راه می‌توانید از کارکرد کارت شبکه مطمئن شوید، نمایش درست تصویر را بررسی کنید و ببینید سیستم روی سخت‌افزارتان روان اجرا می‌شود یا نه. اگر تصمیم به نصب گرفتید، می‌توانید DSL را در کنار Windows و به‌صورت دوگانه نصب کنید یا همه داده‌های درایو را پاک کنید. فرایند نصب روی سخت‌افزارهای قدیمی حدود ۱۰ دقیقه زمان می‌برد.
کارایی سیستم
راه‌اندازی سریع و وب‌گردی روان
زمان راه‌اندازی روی Dell Inspiron من چشمگیر بود: هنگام اجرا از USB، از فشردن دکمه روشن‌کردن تا نمایش میزکار حدود ۱۵ ثانیه طول کشید. میزکار به‌سرعت بارگذاری می‌شود و بی‌درنگ پاسخ‌گو است؛ بی‌آنکه لازم باشد منتظر آغاز سرویس‌ها یا آرام‌گرفتن پردازش‌های پس‌زمینه بمانید.
شناسایی سخت‌افزار در بیشتر آزمایش‌های من به‌خوبی انجام شد؛ شبکه، صدا و دستگاه‌های USB همگی کار کردند و حتی شماری از چاپگرهای قدیمی نیز بدون نیاز به تنظیمات اضافه آماده استفاده بودند.
Firefox-ESR بیشتر وب‌سایت‌ها را با کیفیتی پذیرفتنی باز می‌کرد. با 4GB حافظه می‌توان بدون درگیرشدن فضای مبادله، هم‌زمان در وب گشت‌وگذار کرد، سند نوشت و موسیقی پخش کرد. مرورگرهای سبک‌تری مانند NetSurf و Dillo چابک‌تر بودند، هرچند در رویارویی با وب‌سایت‌های سنگین و متکی به JavaScript به مشکل می‌خوردند.
فراتر از وب‌گردی و ویرایش اسناد، با نصب DSL می‌توانید لپ‌تاپ یا رایانهٔ رومیزی خود را به یک پرونده‌سرور خانگی مانند Samba برای هم‌رسانی پرونده‌ها در شبکه تبدیل کنید یا یک سرور FTP برای دسترسی از راه دور و پشتیبان‌گیری از داده‌ها راه بیندازید.
با توجه به عمر سخت‌افزار، کار با محیط دسکتاپ به‌طرز شگفت‌آوری روان بود. تقریباً همهٔ برنامه‌ها بی‌درنگ باز می‌شدند. سامانه میزان مصرف RAM و وضوح صفحه‌نمایش را مستقیماً در رابط کاربری نشان می‌داد تا دیدی کلی از چگونگی استفاده از سخت‌افزار داشته باشید.
نکاتی که باید بدانید
دَم اسمال لینوکس بی‌عیب‌ونقص نیست
در جریان آزمایش‌ها با چند مشکل پایداری روبه‌رو شدم. نگران‌کننده‌ترین مورد، ازکارافتادن کامل سامانه بود که راه‌اندازی مجدد اجباری را ضروری کرد. پس از راه‌اندازی دوباره، همهٔ شخصی‌سازی‌های رابط کاربری‌ام از بین رفته بود. این اتفاق هنگام اجرای زنده رخ داد؛ البته نسخه‌های نصب‌شده ممکن است پایدارتر باشند.
پخش ویدئو ناامیدکننده بود. ویدئوهای YouTube حتی با وضوح 480p و با وجود اتصال شبکهٔ پرسرعت، پیوسته فریم از دست می‌دادند. سامانه از پس رمزگشایی درست ویدئو برنمی‌آمد؛ مشکلی که احتمالاً از نبود درایورهای گرافیکی یا پشتیبانی ضعیف از آن‌ها ناشی می‌شد. بنابراین اگر قصد تماشای محتوای ویدئویی دارید، DSL گزینهٔ مناسبی نیست.
برخی برنامه‌ها اصلاً اجرا نمی‌شدند. چند بازی از مجموعهٔ همراه سیستم یا بی‌هیچ پیامی از اجرا بازمی‌ماندند یا باعث بارگذاری دوبارهٔ محیط دسکتاپ می‌شدند. برنامه‌های خط فرمان در مجموع پایدارتر بودند، اما نرم‌افزارهای گرافیکی اغلب مشکلات مرتبط با پردازش گرافیکی ایجاد می‌کردند.
اجزای پیش‌فرض رابط کاربری و قلم‌ها روی نمایشگرهای امروزی بسیار ریزند. هرچند می‌توان اندازهٔ آن‌ها را تغییر داد، تنظیمات مربوط به آن‌ها در منوهای گوناگون پراکنده‌اند و تغییرات نیز همیشه پس از راه‌اندازی مجدد باقی نمی‌مانند.
DSL ۲۰۲۴ می‌تواند به سخت‌افزارهای قدیمی که در غیر این صورت راهی زباله‌دان می‌شدند، جانی دوباره ببخشد. این سیستم‌عامل با وجود کاستی‌های ریزودرشت و مشکلات پایداری، روی دستگاه‌هایی که شاید جز سنگینیِ روی کاغذ کاربرد دیگری برایشان نمی‌دیدید، محیط دسکتاپی کارآمد برای کارهای پایه فراهم می‌کند. درست است که در پخش رسانه و اجرای برنامه‌های وب امروزی به دردسر می‌افتد، اما برای وب‌گردی، ویرایش اسناد و راه‌اندازی پرونده‌سرور، دَم اسمال لینوکس می‌تواند دستگاه قدیمی شما را واقعاً سودمند کند. برای نرم‌افزاری رایگان که روی یک CD جا می‌شود، نتیجه اصلاً بد نیست.
منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Tashreef Shareef است. مشاهده مقاله اصلی