اکسل همچنان یکی از سودمندترین ابزارهای رایانه من است؛ به‌ویژه برای سامان‌دهی داده‌ها، پیگیری هزینه‌ها و ساخت مدل‌های دقیق. اما از جایی به بعد، برای محاسبه‌هایی هم آن را باز می‌کردم که نه به سطر و ستون نیاز داشتند و نه به فرمول‌هایی پراکنده در چندین خانه.
تبدیل واحدها، بررسی میزان تخفیف، برآورد هزینه یک پروژه یا حل یک معادله، اغلب بیش از اندازه زمان می‌برد. خوشبختانه چهار برنامه وجود دارد که محاسبه‌های مشخصی را بهتر از اکسل انجام می‌دهند؛ آن‌قدر بهتر که دیگر برای هر حساب‌وکتاب کوچکی به اکسل نیاز ندارم.
سولور، ریاضی را به دفترچه یادداشتی حسابگر تبدیل می‌کند
متغیرها، واحدها و ارزها؛ بدون حتی یک ارجاع به خانه‌ها
وقتی یک محاسبه بیشتر به رشته‌ای از افکار شباهت دارد تا جدولی مشبک، به سراغ Soulver می‌روم. این برنامه ویرایشگر متن را با ماشین‌حساب درهم می‌آمیزد، عبارت ریاضی هر خط را محاسبه می‌کند و نتیجه را درست کنار آن می‌گذارد. کافی است عددی را در یکی از خط‌های پیشین تغییر دهید تا همه مقادیر وابسته نیز خودکار به‌روز شوند.
همین ویژگی Soulver را برای برنامه‌ریزی‌های روزمره بسیار کاربردی می‌کند. می‌توانم فهرستی از هزینه‌ها بنویسم، کنار هر مبلغ توضیح بگذارم، جمع موقت را به دست آورم، تخفیف را در نظر بگیرم و رقم نهایی را به ارزی دیگر تبدیل کنم؛ بی‌آنکه مدام میان خانه‌ها جابه‌جا شوم. برنامه عبارت‌های شامل درصد، واحد، تاریخ، زمان، منطقه زمانی و ارز را می‌فهمد؛ بنابراین لازم نیست ابتدا هر فکری را به زبان فرمول‌های صفحه‌گسترده برگردانم.
این برنامه از متغیرها نیز پشتیبانی می‌کند و به کمک آن‌ها دنبال کردن محاسبه‌ها بسیار آسان‌تر می‌شود. به‌جای اینکه مقداری را به خانه B7 بدهم و امیدوار باشم بعداً کاربردش را به یاد بیاورم، می‌توانم چیزی مانند «نرخ ساعتی = $۳۵» بنویسم و همان برچسب را در سراسر سند به کار ببرم. Soulver از عنوان‌ها، دیدگاه‌ها، پوشه‌ها و برون‌بری نیز پشتیبانی می‌کند و میان دستگاه‌های Apple همگام می‌شود.
همین موضوع بزرگ‌ترین کاستی آن نیز هست. Soulver برنامه‌ای ویژه دستگاه‌های Apple است و فقط در macOS، iOS و iPadOS می‌توان از آن استفاده کرد. البته ابزاری خط‌فرمانی برای Windows دارد که از موتور چندسکویی آن، SoulverCore-Multiplatform، بهره می‌برد؛ اما این ابزار حتی به امکانات کامل برنامه‌ای که کاربران Apple در اختیار دارند نزدیک هم نمی‌شود. Soulver رایگان نیست و خرید مادام‌العمر آن $۵۹ هزینه دارد، اما کاملاً ارزش این مبلغ را دارد.
کالکیولیت!؛ ماشین‌حسابی در حد تحصیلات تکمیلی
جبر نمادین، انتشار عدم قطعیت و نسخه خط‌فرمانی
Qalculate! درست در سوی دیگر این طیف قرار دارد. این ماشین‌حساب رایگان و متن‌باز برای سیستم‌عامل‌های گوناگون دسکتاپ عرضه شده و هم رابط گرافیکی دارد و هم نسخه‌ای خط‌فرمانی برای کسانی که ترجیح می‌دهند محاسباتشان را در پایانه انجام دهند. کاربران Windows می‌توانند آن را به روش معمول نصب کنند یا نسخه قابل‌حملش را به کار بگیرند؛ کاربران Linux نیز چندین بسته نصب در اختیار دارند.
رابط کاربری آن به ماشین‌حساب‌های علمی سنتی شباهت دارد، اما موتور زیرینش بسیار توانمندتر است. این برنامه از جبر نمادین، حل معادله، مشتق، انتگرال، محاسبات با دقت دلخواه، ماتریس، بردار، اعداد مختلط، انتشار عدم قطعیت و رسم نمودار پشتیبانی می‌کند. صدها تابع و واحد آماده نیز در آن گنجانده شده است.
بااین‌همه، Qalculate! فقط برای ریاضی‌دانان حرفه‌ای ساخته نشده است. می‌توانم فوت، متر و یارد را در یک عبارت با هم ترکیب کنم، درصد تغییر را به دست آورم، سرعت‌ها را تبدیل کنم یا تبدیل ارز انجام دهم؛ بی‌آنکه نخست جدولی برای جست‌وجوی مقادیر بسازم. این برنامه می‌تواند نتیجه دقیق و تقریبی را هم‌زمان نشان دهد؛ قابلیتی سودمند برای زمانی که می‌خواهم در کنار پاسخ اعشاری کاربردی، کسر ساده‌شده یا عبارت رادیکالی را نیز ببینم.
البته همان‌طور که انتظار می‌رود، یادگیری Qalculate! کمی زمان می‌برد. برنامه کنترل‌ها و گزینه‌های فراوانی برای نمایش خروجی در اختیارتان می‌گذارد، اما پس از تنظیم اولیه، هم از ساخت فرمول در اکسل سریع‌تر است و هم از ماشین‌حساب ساده همراه بیشتر سیستم‌عامل‌ها توانایی بسیار بیشتری دارد.
کلک‌پد، محاسبات را مانند گزارش می‌نویسد، نه جدول
نمایش فرمول، جای‌گذاری اعداد و برون‌بری مستندات
در میان برنامه‌های این فهرست، Calcpad برای جایگزینی صفحه‌گسترده در کارهای فنی نزدیک‌ترین گزینه است؛ هرچند مسیر کاملاً متفاوتی را در پیش می‌گیرد. این بستر رایگان برای ساخت کاربرگ‌های ریاضی و مهندسی طراحی شده، روی وب اجرا می‌شود و برنامه دسکتاپ Windows نیز دارد. آخرین نسخه متن‌باز آن در قالب انشعاب جامعه‌محور CalcpadCE همچنان زنده است و بسته‌های Linux را نیز ارائه می‌کند.
به‌جای چیدن محاسبات در سلول‌ها، سندی را با زبان محاسباتی خوانا و روشن کلک‌پد می‌نویسید. در این سند می‌توان توضیحات، متغیرها، معادلات، واحدها، توابع، شرط‌ها، حلقه‌ها، ماتریس‌ها، روش‌های عددی، نمودارها و نتایج قالب‌بندی‌شده را کنار هم آورد. پس از پردازش، متن مبدأ به گزارشی آراسته در قالب HTML تبدیل می‌شود که مقادیر در آن جای‌گذاری شده‌اند و معادلات نیز قالب‌بندی درستی دارند. گزارش‌ها را می‌توان با قالب Word یا PDF نیز برون‌بری کرد.
وقتی شیوه استدلال به‌اندازه پاسخ اهمیت دارد، چنین ابزاری بسیار سودمندتر از اکسل است. در محاسبات سازه‌ای، برقی یا مکانیکی می‌توان همه فرض‌ها را ثبت کرد، فرمول را نشان داد، مقادیر داده‌شده را در آن گذاشت و نتیجه را با واحد درست به دست آورد. کلک‌پد همچنین می‌تواند از کاربرگ‌ها فرم ورود اطلاعات بسازد تا دیگران نیز بدون دست‌زدن به منطق اصلی، از محاسبه‌ای آزموده‌شده دوباره استفاده کنند.
البته برای محاسبه ساده‌ای مانند تقسیم صورت‌حساب‌ها، چنین ابزاری بیش از اندازه مفصل است. اما برای محاسبات مهندسی، ساختمانی یا فنیِ تکرارپذیری که باید بازبینی، هم‌رسانی و نگهداری شوند، کلک‌پد جایگزینی عالی برای الگوهای صفحه‌گسترده‌ای است که معمولاً شکننده و خطاپذیرند.
مای‌اسکریپت قلم لمسی را به صفحه‌کلید تبدیل می‌کند
رقمی را خط بزنید تا پاسخ خودکار به‌روز شود
وقتی نوشتن یک عبارت از تایپ‌کردنش سریع‌تر باشد، ماشین‌حساب مای‌اسکریپت بهترین گزینه است. به‌جای لمس پیاپی کلیدها، محاسبه را مستقیم روی گوشی یا تبلت می‌نویسم؛ برنامه دست‌خط را تشخیص می‌دهد و سپس عبارت را حل می‌کند.
ویرایش نیز کاملاً طبیعی انجام می‌شود. می‌توانم عددی را خط بزنم تا پاک شود، نماد نادرستی را بازنویسی کنم یا جمله تازه‌ای به محاسبه موجود بیفزایم. این برنامه از عبارت‌های چندخطی، تاریخچه محاسبات، حافظه موقت، کسرها، توان‌ها، ریشه‌ها، لگاریتم‌ها، توابع مثلثاتی و معادلات تک‌مجهولی با علامت سؤال پشتیبانی می‌کند.
این برنامه جای صفحه‌گسترده را نمی‌گیرد و اساساً برای چنین کاری ساخته نشده است. ماشین‌حساب مای‌اسکریپت بیش از هر چیز نقش چرک‌نویس دیجیتال را دارد، به‌ویژه روی تبلتی مجهز به قلم لمسی. با آن هم از صفحه‌کلید خشک و محدود ماشین‌حساب‌های معمولی بی‌نیاز می‌شوید و هم از آماده‌سازی غیرضروری اکسل.
اکسل هنوز بهترین صفحه‌گسترده است، اما نه برای هر محاسبه‌ای
ابزار را متناسب با اندازه مسئله برگزینید
هیچ‌یک از این برنامه‌ها اکسل را از دور خارج نمی‌کنند. وقتی به داده‌های ساخت‌یافته، جدول‌های اشتراکی، نمودارها، مرتب‌سازی، پالایش یا مدلی با ده‌ها ورودی مرتبط نیاز دارید، صفحه‌گسترده همچنان انتخاب درست است. اما استفاده از اکسل برای هر حساب سرانگشتی، مانند بازکردن یک پایگاه داده برای نوشتن فهرست خرید است.
سولور برای محاسبات خوانا و روزمره مناسب‌تر است؛ کی‌الکیولیت! محاسبات سنگین را بدون اتصال به اینترنت انجام می‌دهد؛ کلک‌پد کارهای پیچیده را به اسناد بازاستفاده‌پذیر تبدیل می‌کند؛ و ماشین‌حساب مای‌اسکریپت محاسبه روی تبلت را بی‌درنگ و طبیعی جلوه می‌دهد. انتخاب ابزار مناسب در زمان صرفه‌جویی می‌کند، از شلوغی فرمول‌ها می‌کاهد و فهمیدن محاسبات را در آینده بسیار آسان‌تر می‌سازد.
منبع: این مطلب ترجمه و بومی‌سازی مقاله‌ای از MakeUseOf به قلم Yadullah Abidi است. مشاهده مقاله اصلی