انتشار DOOM در سال ۱۹۹۳ بازیهای رایانهای را دگرگون کرد و چند سال بعد نیز کد منبع کامل آن در دسترس قرار گرفت. هر کسی میتواند این کد را پیدا کند، تغییرش دهد و روی هر نوع سختافزاری ــ یا حتی نرمافزاری ــ به اجرا درآورد.
و منظورم واقعاً هر چیزی است. اجرای DOOM روی عجیبوغریبترین سختافزارها با محدودیتهایی باورنکردنی، به آیینی مقدس تبدیل شده است؛ نمونههایی هم وجود دارند که آدم را میخکوب میکنند و از خود میپرسد: «آخر چطور چنین چیزی ممکن است؟!»
۸. تست بارداری
البته این یکی کمی تقلب است
بله، درست خواندید. یک نفر DOOM را درون کیت تست بارداری، آن هم با یک نمایشگر تکرنگ OLED افتضاح، اجرا کرده است. البته وقتی بفهمید در این طرح تقریباً هیچیک از تراشههای اصلی کیت واقعی باقی نمانده، ماجرا بسیار کمفروغتر میشود.
نه ماژول LCD اصلی و نه CPU دستگاه، هیچکدام حتی به توان لازم برای اجرای DOOM نزدیک نبودند؛ تازه ماژول LCD فقط میتوانست ۴ نماد را نمایش دهد. بنابراین Foone Turing ناچار شد هر دو را با یک Adafruit Trinket و نمایشگر کوچک OLED جایگزین کند. و جواب هم داد!
DOOM، هرچند بهسختی، روی کیت تست بارداری و همان نمایشگر تکرنگی اجرا شد که برای دیدنش باید چشمهایتان را ریز کنید. از آنجا که راهی برای نسبتدادن فرمانها به دکمههای دستگاه وجود نداشت، باید از صفحهکلید یا دسته بازی Bluetooth نیز استفاده میکردید.
۷. دوربینهای دیجیتال
بازی را با دکمههای دوربین کنترل کنید!
همزمان با فراگیرشدن دوربینهای دیجیتال، حرکت بهسوی دستگاههای «هوشمندتر» نیز آغاز شده بود. هدف این بود که تا جای ممکن قابلیتهای نرمافزاری گوناگون درون دوربین گنجانده شود تا کاربر بتواند بدون اتصال آن به رایانه، همانجا عکسهایش را ویرایش کند.
چنین کاری سختافزاری قدرتمند میطلبید. Kodak DC290 Zoom از این جهت چشمگیر بود که یک CPU از نوع PowerPC و ۸ MB حافظه RAM داشت؛ ترکیبی که عملاً آن را به رایانهای کوچک و قادر به اجرای کد واقعی تبدیل میکرد. اجرای DOOM روی این دوربینها چندان دشوار نبود، اما به نسخههای سازگارشده ویژهای نیاز داشت.
بیشتر قابلیتهایی که انتظار دارید، حتی صدا، بهدرستی کار میکنند. جالبتر اینکه همه دکمههای دوربین به فرمانهای بازی اختصاص یافتهاند و میتوانید تنها با خود دوربین بازی را کنترل کنید.
البته این بیتردید روش عجیبی برای بازیکردن است؛ بهویژه بهدلیل چیدمان زمخت و دستوپاگیر کنترلها.
۶. یخچالهای هوشمند
خونسرد بمانید و شیاطین را از پا درآورید
دیدن اجرای DOOM روی صفحه کوچک یخچال هوشمندتان شاید باحال به نظر برسد ــ بازی با واژه «خنک» هم کاملاً عمدی است ــ اما وقتی بفهمید دستگاه در اصل فقط بازی را پخش جریانی میکند، تازگی ماجرا خیلی زود از بین میرود.
نه، با نسخهای طرف نیستیم که مستقیماً روی سختافزار اجرا شود؛ موضوعی که کمی ناامیدکننده است، چون سختافزار دستگاه قطعاً توان کافی دارد. از آنجا که این یخچالهای هوشمند از Tizen OS بهره میبرند، میتوان برنامه Xbox Game Pass Ultimate را برایشان سازگار کرد و، به شرط داشتن اشتراک فعال، هر نسخهای از DOOM را روی نمایشگر پخش جریانی کرد.
یا میتوانید تصویر گوشی خود را روی نمایشگر بیندازید و دوری از بازی DOOM را بهصورت جریانی پخش کنید. وقتی پای پخش جریانی را در نظر بگیرید، کل ماجرا بسیار کمهیجانتر میشود؛ بااینحال هنوز هم ترفند بامزهای برای سرگرمکردن مهمانهاست.
۵. ماشینحسابها
محاسبات میگویند «دوم» شدنی است
اجرای DOOM روی ماشینحسابها پیشینهای طولانی و نسخههای سازگارشده فراوانی دارد و ماشینحسابهای نموداری TI نخستین نمونهها در این مسیر بودند. ماشینحسابهای امروزیتر نسخههای کامل بازی را اجرا میکنند، اما توان پردازشی بسیار بیشتری نیز در اختیار دارند.
نخستین نسخههای DOOM برای این ماشینحسابها باید با تنها ۳ KB حافظه RAM و CPU بسیار ضعیفی کنار میآمدند که بیشینه سرعتش فقط به چند MHz تکرقمی میرسید. بنابراین، آنها نسخههای سازگارشده واقعی نبودند، بلکه بازسازیهایی بسیار ابتدایی از بازی اصلی به شمار میرفتند. بااینهمه، از یک نمایشگر تکرنگ قدیمی بیش از این نمیشد انتظار داشت و از نظر فنی، دستکم بهنوعی، هنوز همان DOOM بود.
نسخههای امروزی همه امکانات، از جمله صدا، تصاویر متحرک شخصیتها و مجموعه کامل مرحلهها را دارند. بااینحال، اجرای DOOM روی ماشینحسابهای جدیدتر متأسفانه کمی دشوار شده است، زیرا این دستگاهها معمولاً تدابیر امنیتی سختگیرانهتری دارند.
۴. مسواک برقی
برس بکشید و تمیز کنید
برای انجام چنین کاری به مسواک برقی بسیار خاصی نیاز دارید؛ بدیهی است که این مسواک باید نمایشگر و توان پردازشی واقعی داشته باشد. برجستهترین نمونه، ساختهٔ آرون کریستوفل با استفاده از مسواک Evowera Planck Mini است.
او در اصل از سازوکار بهروزرسانی OTA مسواک بهرهبرداری کرد تا با یک برد ESP32، میانافزار سفارشی را روی آن نصب کند. بهاینترتیب، دیگر نیازی به باز کردن دستگاه نبود. او همچنین از نسخهای ویژه از DOOM استفاده کرد که آنقدر سبکسازی شده بود تا کل موتور بازی و پروندهٔ WAD در فضایی چهارمگابایتی جا بگیرند.
متأسفانه هیچ راهی برای اجرای بازی با «کنترلهای مسواک» پیشفرض وجود نداشت؛ بنابراین آرون تصمیم گرفت یک ماوس بلوتوثی را به مسواک متصل کند؛ کاری که دقیقاً به همان اندازهای که به نظر میرسد، مضحک است.
۳. نئو جئو
این یکی قاعدتاً باید ناممکن باشد
نئو جئو از چند جهت دستگاهی عجیبوغریب است. این کنسول که نخستین بار در آوریل ۱۹۹۰ عرضه شد، غولی دوبعدی بود و میتوانست شمایلهای گرافیکی پرجزئیاتی را به تصویر بکشد. بااینحال، رویدادهای DOOM در فضایی سهبعدی جریان دارند و نئو جئو هم در گذشته از اجرای بازیهای سهبعدی متعارف ناتوان بوده است.
البته چند نمونهٔ استثنایی وجود داشتهاند، اما هیچیک واقعاً سهبعدی نبودند و تنها با استفاده از شمایلهای گرافیکی، فضایی سهبعدی را شبیهسازی میکردند؛ آن هم با محدودیتهای بسیار فراوان. همین موضوع ساخت نسخهای از DOOM برای این دستگاه را ناممکن میکرد، اما سازندگان تغییرات نرمافزاری ــ جای تعجب هم ندارد ــ سرانجام راهی پیدا کردند.
یکی از نخستین تلاشهای جدی، انتقال DOOM64KB، نسخهای بهشدت فشرده از بازی، بود. نقشهٔ E1M1 بهطور کامل اجرا میشود، اما وضوح تصویر آن بهطرز باورنکردنی پایینی است و ظاهر چندان خوبی ندارد. بااینهمه، همچنان نسخهای بسیار تحسینبرانگیز است.
نسخهٔ کاملتری نیز با نام DOOM-NG وجود دارد. این نسخه برای نمایش بازی بهصورت فریمبهفریم از روشی مبتنی بر شمایلهای گرافیکی استفاده میکند و باید پذیرفت که اجرای آن کمی بریدهبریده است. بااینحال، نقشهٔ کامل E1M1 با چند ترفند روی سختافزار واقعی Neo Geo اجرا میشود و همین که با وجود آن محدودیتها کار میکند، بهخودیخود معجزه است.
۲. یک چاپگر
بدر و پاره کن… هر بار یک خط
دو نوع «نسخهٔ چاپگری» وجود دارد. نوع نخست، انتقال سرراست بازی به چاپگرهای هوشمند امروزی است. بیشتر چاپگرها از نوعی واحد پردازشی و اغلب از یک نمایشگر کوچک LCD برخوردارند. این نسخهها روی همان نمایشگر کوچک اجرا میشوند و عملکرد نسبتاً خوبی هم دارند.
دومین «نسخه» که جالبتر هم هست ــ هرچند اطلاق واژهٔ نسخه به آن کمی اغراقآمیز است ــ DOOM را روی یک چاپگر قدیمی واقعی با کاغذ حرارتی رسید اجرا میکند. یوتیوبری با نام Bringus Studios این کار را انجام داده است: چاپگر تکتک فریمهای بازی را بهترتیب روی کاغذ چاپ میکند و در نتیجه، بازی به تجربهای نوبتی و عجیب تبدیل میشود.
باید پذیرفت که این کار بیشتر جنبهٔ تفننی دارد و بازی نیز بههیچوجه قابل انجام نیست؛ بااینحال، صرف تلاش فراوانی که برای ساخت آن شده، تحسینبرانگیز است.
۱. کمودور ۶۴
یکی از چشمگیرترین نسخههای «ناممکن»
تولید Commodore ۶۴ در سال ۱۹۹۳، یعنی همان سال انتشار DOOM، متوقف شد. در نتیجه، این دستگاه دیگر کاملاً قدیمی به شمار میرفت و فاصلهٔ زیادی با نیازمندیهای سختافزاری نسبتاً سنگین نسخهٔ رایانهٔ شخصی بازی داشت.
ازاینرو، انتقال DOOM به Commodore ۶۴ چالشی جدی بود؛ اما هر مانعی سرانجام فرو میریزد. تاکنون سه تلاش متفاوت توانستهاند DOOM را روی Commodore ۶۴ اجرا کنند.
در تلاش نخست، یک ماژول پردازشی Raspberry Pi در قالب نوعی واحد توسعهٔ دستساز، همهٔ پردازشهای سنگین وابسته به CPU را انجام میداد و وظایف دیگر به Commodore ۶۴ سپرده میشدند. بازی با این روش بهطرز شگفتانگیزی خوب اجرا میشد، اما بههیچوجه نمیتوان آن را نسخهای بومی و واقعی دانست.
نسخهٔ بومی دیگری با نام SuperCPU ساخته شده که استفاده از مسیر ارتقای سختافزاری SuperCPU را برای این دستگاهها الزامی میکند. به زبان ساده، برای اینکه اصلاً بتوانید بازی را اجرا کنید، به قطعهای نسبتاً کمیاب از تجهیزات الکترونیکی قدیمی نیاز خواهید داشت.
سومین و آخرین نمونه را استیو مککریا ساخته است: نسخهای بومی از DOOM که بر پایهٔ پرتوافکنی کار میکند. این نسخه بهگونهای طراحی شده است که روی سختافزار استاندارد Commodore ۶۴ و بدون استفاده از هیچ کارت توسعهای اجرا شود.
این نسخه بر پایهٔ موتور پرتوافکنی ساختهٔ خود او شکل گرفته و از همین رو دوچندان تحسینبرانگیز است. مرحلههای E1M1 تا E1M8 بهطور کامل قابل بازیاند، هرچند عملاً خبری از موسیقی نیست. ساخت این نسخه به تلاشی واقعاً سنگین نیاز داشته و شاید چشمگیرترین نمونهٔ این فهرست باشد.
دوم جاودانه است
ممکنکردن پورتهایی که ناممکن به نظر میرسند، لطف خاصی دارد. میخواهید آن را عادت به دستکاری و آزمونوخطا بنامید یا تلاشی برای پاگذاشتن به ناشناختهها؛ در هر صورت، سرگرمی لذتبخشی است.
همیشه تلاشی آگاهانه در جریان بوده است تا DOOM را روی هر سختافزاری که تصورش را میکنید اجرا کنند؛ کاری که تا حدی بهلطف متنبازبودن تمام کد بازی امکانپذیر شده است. بااینهمه، پورتکردن DOOM، بهویژه برای سختافزارهای گمنام، مهارتی جدی است و دستکم قدرتنمایی یک برنامهنویس به شمار میآید.
این موضوع از جایگاه خود بازی نیز حکایت دارد؛ اثری که از زمان انتشار نسخه رایانهایاش در سال ۱۹۹۳ تاکنون همچنان مطرح مانده است. بههرحال، DOOM از پیشگامان سبک تیراندازی اولشخص بود و هنوز هم راهی عالی برای قدمگذاشتن به دنیای بازیسازی است.
منبع: این مطلب ترجمه و بومیسازی مقالهای از MakeUseOf به قلم Dipan Saha است. مشاهده مقاله اصلی