Winamp دیگر صرفاً یک پخشکننده موسیقی نیست. اکنون آن را بهعنوان پلتفرمی برای سازندگان و هواداران معرفی میکنند؛ در حالی که همان چیزی که بسیاری میخواستند، یعنی برنامهای کوچک و سریع برای پخش فایلهای هارددیسک، به یک دانلود قدیمی و دور از دسترس تبدیل شده است.
این برنامه روی نخستین رایانه نویسنده نصب بود. Winamp آن زمان هم محصولی قدیمی محسوب میشد؛ از دهه ۱۹۹۰ آمده بود، اما فوراً اجرا میشد و تقریباً هر فایلی را پخش میکرد. زمانی که سرویسهای استریم برای بیشتر کاربران جای موسیقی محلی را گرفتند، افول Winamp از قبل آغاز شده بود.
این محصول طی سالها بارها خریده، فروخته و دوباره عرضه شد، بیآنکه بهطور معنادار بهروز شود. چیزی که زمانی راه اصلی پخش موسیقی در رایانه بود، حالا به برندی تبدیل شده که به دنبال روندهایی میدود که اساساً برای آنها ساخته نشده بود.
چرا Winamp پیروز شد: یک کار را بهتر از همه انجام میداد
۸۰ میلیون کاربر از سرعت، پوستهها و فایلهای محلی آمدند
Winamp در آوریل ۱۹۹۷ به دست برنامهنویس نوجوانی به نام Justin Frankel و شرکت او، Nullsoft، عرضه شد. MP3 تازه در اینترنت فراگیر میشد، اما پخشکنندهای سبک و مناسب برای Windows وجود نداشت. Windows Media Player حجیم بود و RealPlayer وضع بدتری داشت. Winamp رایگان، کمحجم و حتی روی سختافزار نهچندان قدرتمند آن دوره روان بود.
آنچه Winamp را به یک پدیده تبدیل کرد، جامعه پیرامونش بود. کاربران میتوانستند رابط را کاملاً تغییر دهند و هزاران نفر پوستههای اختصاصی خود را به اشتراک گذاشتند؛ طرحهایی که به برنامه شخصیتی میدادند که هیچ نرمافزار رسانهای شرکتی نمیتوانست با آن برابری کند. سامانه افزونهها نیز امکان افزودن جلوههای بصری، اکولایزر و پشتیبانی از قالبهای جدید را فراهم کرد. تا اوایل دهه ۲۰۰۰، Winamp حدود ۸۰ میلیون کاربر داشت و با موج Napster و رونق MP3، ماهانه صدها میلیون بازدید صفحه جذب میکرد.
این رشد توجه AOL را جلب کرد و این شرکت در سال ۱۹۹۹ Nullsoft را در معاملهای به ارزش تقریبی ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار خرید. در آن زمان، افراد نزدیک به ماجرا تصور میکردند AOL میتواند Winamp را به پاسخ صنعت موسیقی دیجیتال به MTV تبدیل کند؛ اتفاقی که هرگز رخ نداد.
افول Winamp نتیجه بیتوجهی بود، نه رقابت
مالکیت شرکتی آرامآرام جان Nullsoft را گرفت
بیشتر مشکلات Winamp از خرید آن توسط AOL شروع شد. تیم کوچک و چابک Nullsoft تقریباً بلافاصله با ساختار شرکتی AOL درگیر شد. Frankel همچنان مرزها را جابهجا میکرد؛ از جمله با انتشار Gnutella، یک پروتکل اشتراک فایل، در سال ۲۰۰۰. در دورهای که صنعت موسیقی از همه بهدلیل نقض حق نشر شکایت میکرد، این رویکرد برای AOL خوشایند نبود.
این تنشها تا خروج Frankel در سال ۲۰۰۴ ادامه یافت. Winamp بدون خالق اصلی خود جهتش را از دست داد. AOL محصول را زنده و تا حدی سودآور نگه داشت؛ گزارشها از درآمد سالانه حدود ۶ میلیون دلار در سال ۲۰۱۲ حکایت داشتند، اما هرگز برای تکامل نرمافزار سرمایهگذاری نکرد.
Winamp ۳ حجیم و پرخطا عرضه شد و فرصت لازم را به iTunes و Windows Media Player داد تا کاربران وفادار را جذب کنند. ادغام ناموفق AOL و Time Warner نیز با افزودن لایههای حواسپرتی و سیاست شرکتی، اوضاع را بدتر کرد. هنگام راهاندازی Spotify، Winamp عملاً به محصولی نوستالژیک بدل شده بود.
فروش دوباره، حرکت NFT و تلاش ناموفق برای متنباز شدن
هر چرخش پس از AOL، اوضاع را بدتر کرد
AOL سرانجام در ژانویه ۲۰۱۴ Winamp را با مبلغی میان ۵ تا ۱۰ میلیون دلار به Radionomy، شرکت رادیوی آنلاین بلژیکی، فروخت؛ در حالی که پانزده سال پیش نزدیک به ۱۰۰ میلیون دلار برای آن پرداخته بود. Radionomy که بعداً به Llama Group و سپس در ۲۰۲۵ به Winamp Group تغییر نام داد، وعده احیای برنامه را داد. در عمل، برند عمدتاً غیرفعال ماند: Winamp ۵.۸ در ۲۰۱۹ با رفع باگها و ۵.۹ در ۲۰۲۲ با چند بهروزرسانی عرضه شد، اما هیچیک سالهای انتظار را توجیه نمیکردند.
سپس نوبت NFT رسید. Winamp در ۲۰۲۲ اعلام کرد که پوسته نمادین پخشکننده را بهصورت یک NFT تکنسخهای در OpenSea حراج میکند و پس از آن نزدیک به ۲٬۰۰۰ طراحی مشتقشده ارائه خواهد شد. شرایط مسابقه استثمارگرانه توصیف شد: هنرمندانی که طرح ارسال میکردند باید حق نشر خود را واگذار میکردند و حتی طرحهای ردشده نیز مجوزی گسترده برای استفاده از اثر به Winamp میدادند. Justin Frankel علناً این اقدام را محکوم و فناوری بلاکچین را یک «اکوسیستم با حاصلجمع منفی» نامید. برای بسیاری از هواداران قدیمی، این حرکت خیانتی نهایی به ارزشهای پیشین Winamp بود.
تلاش برای متنباز شدن در ۲۰۲۴ نیز خالی از جنجال نبود. Llama Group کد منبع Winamp را در GitHub و با مجوز اختصاصی Winamp Collaborative License منتشر کرد؛ مجوزی که صراحتاً fork کردن و توزیع دوباره را ممنوع میکرد. جامعه متنباز تأکید کرد که این شرایط با اصول پایه نرمافزار متنباز در تضاد است.
ماجرا زمانی تشدید شد که توسعهدهندگان دریافتند بخشهایی از کد شامل کد مالکیتی Microsoft، Intel و سامانه Shoutcast DNAS است؛ حقوق برخی از آنها قبلاً به شرکتی دیگر فروخته شده بود. کل مخزن ظرف یک ماه حذف شد. با توجه به انبوه کدهای شخص ثالث در پایه کد قدیمی Winamp، انتشار متنباز واقعی به پاکسازی پرهزینهای نیاز دارد که ظاهراً هیچکس انگیزه مالی انجام آن را ندارد.
امروز مالکان Winamp آن را با اشتراکهای Fanzone، سایتساز و خدمات فروش کالا برای هنرمندان، یک پلتفرم سازندگان معرفی میکنند. پخشکننده دسکتاپ، همان چیزی که Winamp را مشهور کرد، با برچسب «legacy» عرضه میشود. برای کسانی که ترجیح میدهند کتابخانه موسیقی خود را داشته باشند، اکنون پخشکنندههای محلی بهتری وجود دارد که اغلب واقعاً رایگان و متنباز هستند.
وقتی نمادینترین پخشکننده موسیقی جهان کمرنگ شد
Winamp به این دلیل نمرد که پخشکنندههای موسیقی محلی منسوخ شدند یا مردم دیگر نرمافزار سریع و سبک نمیخواستند. دلیلش این بود که هر شرکتی که پس از Nullsoft مالک آن شد، برند را چیزی برای استخراج ارزش دید، نه چیزی برای ساختن. کوچکبودن، سرعت و قابلیت شخصیسازی بیپایان با افزونهها، همان نقاط قوتی بودند که بیش از یک دهه آن را مقاوم نگه داشتند. یک تیم متمرکز با هدفهایی معقول محصولی عالی ساخت و مجموعهای از مالکان شرکتی که آن را درک نکردند، آرامآرام رهایش کردند تا فرسوده شود.
نویسنده هنوز یک نسخه از Winamp را روی رایانه خود نگه میدارد و آن نسخه همچنان از بیشتر برنامههای دستگاهش سریعتر اجرا میشود؛ اما برنامهای که استفاده میکند متعلق به ۲۰۱۳ است. شرکت پشت این نام به NFT، پلتفرم سازندگان و فعالیتهای برندسازی روی آورده که ارتباطی با پخش موسیقی از هارددیسک ندارند. Winamp آنقدر زنده ماند که به چیزی تبدیل شد که هیچکس آن را نخواسته بود.
منبع: این مطلب یک بومیسازی و بازنویسی تحریریهای بر اساس مقالهای از MakeUseOf نوشته Tashreef Shareef است: مشاهده مقاله اصلی.