رمانهای دیستوپی برای مدت طولانی یکی از ستونهای ژانر علمی‑تخیلی بودهاند و برای دلیل خوبی. چه کسی دوست ندارد به این فکر کند که آیندهای ممکن و دور میتواند چگونه باشد، بهویژه زمانی که تاریک و افسارانگیز است؟ در حالی که یافتن فیلمها یا سریالهای دلگرمکننده و خوشایند برای استراحت نیز جذاب است، نگاه کردن به ورطهٔ آنچه میتواند باشد نیز ارزش دارد.
ادبیات دیستوپی مدتهاست که بهعنوان یک بخش اصلی از ژانر علمی‑تخیلی باقی مانده و دلیل خوبی دارد. چه کسی دوست ندارد به این فکر کند که آیندهای ممکن و دورچینچگونه میتواند باشد، بهویژه وقتی که افسردهکننده و تاریک باشد؟ در حالی که یافتن فیلمهای دلگرمکننده یا برنامههایی برای آرامش جالب است، ارزش نگاه به بیکران آنچه میتواند باشد نیز وجود دارد.
در روزهای اخیر من برنامههای تلویزیونی متعددی با محوریت دیستوپی را تماشا کردهام و به این نتیجه رسیدهام که بسیاری از آنها بهطور افساردهکننده و ناخوشایند واقعگرایانه هستند. این برنامهها نه تنها نگاهی به آنچه میتواند در آینده باشد میاندازند، بلکه برخی از آنها پنجرهای به دنیایی هستند که هماکنون در آن زندگی میکنیم. هر چه بیشتر به نظر میرسد که جهان واقعی مسیر مشابهی را میپیماید، رد کردن این سریالها بهعنوان صرفاً داستانی تخیلی دشوارتر میشود.
Severance
تماشا کنید Severance در Apple TV+
بیتردید برنامهای که حول یک شرکت میچرخد و از کارمندان خود میخواهد بهصورت واقعی جراحی کنند تا شخصیت کاری خود را از شخصیت خانگی جدا کنند، کاملاً غیرواقعی بهنظر میرسد. شاید در حال حاضر اینطور باشد. اما در دنیایی واقعی که فناوری با سرعت سرسری پیش میرود و شرکتها بیش از پیش قدرتمند میشوند، تا چه اندازه این وضعیت ادامه خواهد یافت؟
نگاه کنید به چیپ Neuralink ایلان ماسک که در مغز کاشت میشود. میتوان استدلال کرد که چنین چیپهایی میتوانند زندگی افراد معلول را بهبود ببخشند و در این مورد نکتهای قابل قبول وجود دارد. اما مسیر لغزنده این اتفاقات بیش از حد برای نادیده گرفتن است. چه مدت طول میکشد تا شرکتهای دنیای واقعی نسخههای خودشان از این روش را همانند Severance اجرا کنند؟ فقط فکر کردن به این موضوع، شوری بر پشت من مینشیند.
The Handmaid’s Tale
تماشا کنید The Handmaid’s Tale در Hulu
دنیایی که در آن جنگ داخلی دوم به بردگی زنان منجر شده است، زنانی که مجبور به زایمان فرزندان برای مردان برتر حاکم بر جهان میشوند، بهنظر میرسد مفهوم احمقانهای باشد، اما آیا واقعاً اینگونه است؟ این وضعیت با تاریخ واقعی تفاوت چندانی ندارد و اگر چیزی میدانیم، این است که ما محکوم به تکرار تاریخی هستیم که نتوانستیم از آن یاد بگیریم. The Handmaid’s Tale با گذشت هر سال، بهنظر میرسد که بهعنوان آیندهای نه چندان دور، بسیار محتملتر میشود.
با فرسایش حقوق خودمختاری بدنی که در سال ۲۰۲۵ به وضعیتی عادی تبدیل شده است، چه کسی میتواند بگوید که آیندهای که The Handmaid’s Tale توصیف میکند تا چه مدت فقط یک داستان خواهد ماند؟ و با تقسیمبندی سیاسی روزافزون جهان، جنگ داخلی دوم نیز دیگر بهنظر نمیرسد که احمقانه باشد. هر اعتقادی که داشته باشید، The Handmaid’s Tale باید برای تقریباً همهی افرادی که به مفهوم حقوق غیرقابل سلب انسانی باور دارند، چشمانداز ترسناکی باشد.
Black Mirror
تماشا کنید Black Mirror در Netflix
میتوان استدلال کرد که برخی از رویدادهای نشان دادهشده در قسمتهای خاصی از Black Mirror نه تنها محتمل هستند، بلکه بهصورت فعال در حال وقوعاند. Black Mirror و برنامههایی شبیه آن بسیار مخرب ذهن هستند، و بخشی بزرگ از این به دلیل واقعگرایی آنهاست. مفاهیمی همچون وابستگی بیش از حد به فناوری، فناوری دیپفیک که جایگزین افراد میشود، یا پیشرفت هوش مصنوعی، بهطرز چشمگیری پیشبینانه و مرتبط به نظر میرسند.
البته، بسیاری از قسمتهای اخیر صرفاً دنبال روندهایی هستند که در واقع وجود دارند، اما واضح است که Black Mirror جهان مدرن و تاریکی که در آن وجود دارد را درک میکند. من نمیتوانم صبر کنم تا ببینم برنامه در قدم بعدی چه میآفریند، اگرچه بخش بزرگی از من نیز آینده آن را میترسد، به همان اندازهای که از آینده واقعی بشریت میترسم.
Westworld
تماشا کنید Westworld در Tubi
در حالی که فصل اول Westworld بهراحتی بهترین آن است، من شخصاً کل سری را لذت بردم. این قطعا یکی از آن سریالهای علمی‑تخیلی است که خیلی زود لغو شدند، اما در طول دورهاش قطعاً به برخی موضوعات دیستوپی مرتبط پرداخته است. با اختراع و پیشرفت هوش مصنوعی، به نظر میرسد فقط سؤال زمان است تا پارکهای تفریحی با نیروی کار هوش مصنوعی همانند آنچه در Westworld دیده میشود، داشته باشیم.
چگونه با این رباتها رفتار خواهیم کرد؟ این چه چیزی دربارهٔ انسانیت خودمان و تمایلمان به سنگینی خواهد گفت؟ نهتنها این، Westworld نظرات فراوانی دربارهٔ اثرات شرکتها بر جامعهٔ مدرن داشت و اینکه چگونه این میتواند زندگی طبقهٔ کارگر را خراب کند. من ادعایی نمیکنم که همه چیز بهسرعت flawless اجرا شده باشد، اما هنوز هم فکر میکنم Westworld برداشتهای هوشمندانهای داشت که در سال ۲۰۲۵ بهطرز قابلتوجهی واقعگرایانه هستند.
The best dystopian sci-fi can show you what not to do as a society
در حالی که سرگرمی لزوماً نیازی به بیان نظریهای دربارهٔ دنیای مدرن ندارد، من بر این باورم که بهترین داستانهای علمی‑تخیلی دیستوپی دقیقاً همین کار را انجام میدهند. این سریالها نه تنها میتوانند دقیقاً نشان دهند که بهعنوان جامعه به کجا میرویم، بلکه میتوانند بهعنوان هشداری دربارهٔ کاری که نباید انجام دهیم عمل کنند. من مطمئن نیستم که آمادگی شنیدن این هشدارها را داشته باشیم، با توجه به وضعیت جهان، اما من همیشه نسبتاً یک بدبین بودهام. امیدوارم اشتباه کنم و این جوامع دیستوپی در این دنیاهای تخیلی فقط بهعنوان چنین چیزی باقی بمانند.